Tag Archives: Vinternoveller

Ingvild Rishøi: Vinternoveller

Berre snille folk: Ingvild Rishøi fortel godt om kjensler av mindreverd, men det velmeinande kan også verke reduserande.  

Den svenske kritikaren Victor Malm skreiv nyleg i Expressen at norsk samtidslitteratur går mot det anti-ironiske, nesten sentimentale. Karl Ove Knausgård, Tore Renberg, Tomas Espedal og Hanne Ørstavik fekk representere den ny-ærlege trenden. Dette er ikkje spesielt nytt når Espedal debuterte i 1988 og Ørstavik i 1994, og Nordisk Råds litteraturprisvinnar Merethe Lindstrøm har skrive med like stort engasjement og alvor som Ørstavik sidan 1983. Men både suksessen til Vigdis Hjorths Leve posthornet og Nordisk Råd-nominasjonen av Nils-Øyvind Haagensens diktsamling God morgen og god natt i 2012 og ditto for Espedals tårevåte Bergeners i 2013, viser vel at det oppriktige, kjenslevare alvoret er ekstra populært for tida.

Desse mine minste
Om vi ser på dei nyare forfattarskapane, er det eit namn som meir enn nokon andre har gjort suksess med det inderlege og empatiske: Ingvild Rishøi. I to novellesamlingar, La stå (2007) og Historien om fru Berg (2011), har ho spesielt utmerka seg med rørande skildringar av utsette born. Rishøi debuterte med barneboka Umbrakomonsteret i 2007 og har seinare utgjeve Ping i bollen – fine og ufine barnerim (2011), så det er ikkje tvil om at ho både kjenner og er glad i born og deira indre verd. Sjølv demonstrerer ho til fulle den evna som er så viktig både i leik og litteratur: Å late som – tenkje, sjå og snakke som eit menneske i ein heilt annan livssituasjon.

I den nye novellesamlinga Vinternoveller er fokuset på tre unge vaksne som på ulikt vis slit med å vere omsorgsperson. Ei ung aleinemor er på veg heim med dottera ein vinterkald fredags ettermiddag, med berre 64 kroner i lommeboka. Ein ung mann har blitt far etter ein one night stand med ei kvinne frå ei høgare sosial klasse, men det går heilt gale når han tyr til tvilsomme metodar for å kunne vere forsørgar. Ei 17 år gamal jente set ut på ei desperat reise for ikkje å bli skilt frå to yngre søsken ho i praksis har vore omsorgsperson for sidan dei var født.

Gjennom synsvinkelen til kvar av desse tre får vi ei kjensle av korleis det er å vere dei, og miljøa dei rører seg i stig levande fram. Rishøi er dyktig, spesielt i korleis ho skriv fram kjensler av usikkerheit og mindreverd. Å kjøpe ei ny pute er til dømes ikkje berre, berre når ein har sosial angst. Til sjuande og sist vert alle dei tre forteljarane i boka avhengige av hjelp frå framande for å klare seg.

Saknar brodd
Eg er likevel ukomfortabel med eit slikt univers av snille, verdig trengande som berre er triste og ser opp til dei som er «finare» enn dei. Ingen skal vere i tvil om at sympatien til forfattaren ligg hos dei som har det vanskeleg, men her finst det ikkje brodd i noka retning. Eit mogeleg unntak er ei scene der den fattige aleinemora med den snille jentungen møter ei anna småbarnsmor og får spørsmålet: «Hvordan har du klart å gjøre henne så lite bortskjemt?» Det er visst vanskeleg å tenkje seg at ikkje alle har god råd. Men nei – når eg les scena igjen, ser eg berre kor synd det er på ho som er fattig. Det er velmeint, men er det ikkje reduserande for dei som vert sett på denne måten?

Samanlikna med Merethe Lindstrøms novellesamling frå sist haust, verkar desse tekstane enkle. Eg saknar nyansar, kritiske tankar, aggresjon eller kva som helst uventa; «underleggjering» som kunne gi lesaren andre impulsar enn å senke seg ned i eit varmt bad av medkjensle.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements