Tag Archives: Ut

Ida Hegazi Høyer: Unnskyld

Der det gjer vondt: Ida Hegazi Høyer viser både mot og evne når ho utfordrar det idealiserte kollektive sjølvbiletet vårt. 

Ingen likar altfor blanke fasader, men vil vi eigentleg vite kva folk har i skapa og kva som skjer der ute i skogen?

Unnskyld er Ida Hegazi Høyers tredje roman på tre år, og i tilbakeblikk er den tematiske samanhengen så sterk at det er naturleg å lese bøkene som del av éit prosjekt: Ho utforskar det som er fortrengt i det på overflata velfungerande norske samfunnet. Dei to tidlegare titlane Under jorden og Ut er talande for viljen til å sprenge dei snevre rammene for vårt kollektive sjølvbilete. Under jorden handlar om ein vordande forfattar som møter bygdedyret i både konkret og overført tyding. Ut grev i eit tilsynelatande perfekt familieliv og granskar kva menneskesyn som viser seg i institusjonane der dei sterkt mentalt og fysisk funksjonshemma er gøymde vekk.

I den nye romanen går Hegazi Høyer uredd inn i det aller såraste punktet i kjernefamilie-samfunnet: Kor mykje born kan lide der dei sosiale nettverka er få og veike og privatlivet heilagt. Jeg tenker nok du skjønner det sjøl er tittelen på boka av Jon Gangdal om lille Christoffer som døydde fordi ingen i nærmiljøet greip inn og hindra overgrepa han vart utsett for heime. Hegazi Høyer utforskar no kvifor vi ikkje skjønar og ikkje gjer noko i slike situasjonar. Unnskyld er difor ein velvalgt tittel.

Umoden kjærleik
Ei ung kvinne kjem heim og finn kjærasten hengande etter halsen på soverommet. Historia vidare er fortalt i tilbakeblikk av eg-forteljaren til han som no kun er eit «du» i skrifta – ho granskar minnet for å skjøne det som har skjedd og om ho kunne ha gjort noko annleis.

Så får vi historia som starta med den store kjærleiken: «Første gang jeg så deg – jeg kom til å kle av meg alt». Dette skjer i strandkanten, og før natta kjem, er dei kjærastar av det slaget som ikkje ser vitsen med andre folk.

Som dømet viser, har Hegazi Høyer ein poetisk og dramatisk stil; det pregar både val av tema og språket. Sjølv om eg likar måten ho skriv på, opplevde eg i starten boka som tung og uspennande – kjærleikshistoria var heller irriterande umoden enn romantisk, og det låg i tjukke lag at mannen ville vise seg å vere ein annan enn forteljaren trudde. Men etterkvart festa historia grepet. Spesielt kontrasten mellom den kjepphøge filosofistudenten med alt sitt prat om kompromisslaus individualisme, og biletet som vaks fram av den guten han ein gong var, gjorde teksten kompleks, gripande og tankevekkjande.

At forteljinga i starten er prega av synsvinkelen til den umodne 20-åringen, viser seg å leggje eit nesten barmhjertig slør av naiv uforstand over møtet med ein tungt traumatisert person. Men gradvis får både ho og vi større innsikt, ikkje minst i kor vanskeleg det er å ta inn andres smerte og vite korleis ein kan hjelpe – og kor lett det er å svikte trass gode intensjonar.

Sterke scener
Boka har scener som er vondt sterke både biletleg og emosjonelt. Som skildringa av den lille guten i barnehagen som først er utagerande, men så blir apatisk. Eller elgen og rådyret som er kvesta av ei påkøyrsle og ventar på døden saman. Symbolikken er gjennomgåande tydeleg, men også treffsikker, dermed klarer Hegazi Høyer både å vekke kjenslene og utforske eit psykologisk komplisert emne: Korleis fortrenging som psykisk sjølvforsvar artar seg både individuelt og sosialt. Eg kan ikkje uttale meg om kor godt ein psykiater vil meine at ho lukkast, men litterært er det overtydande.

Etter ein sterk debut og ei litt svakare andrebok er Hegazi Høyer dermed attende på rett kurs: Mot ein interessant og original forfattarskap.

Ein litt kortare versjon av meldinga er publisert i Dag og Tid.

 

 

Advertisements

Ida Hegazi Høyer: Ut

Ida Hegazi Høyer vil opne opp og bryte ut, men når ikkje heilt gjennom til lesaren.  

Ida Hegazi Høyer debuterte sterkt og godt med romanen Under jorden i fjor. I år følgjer ho opp med ein roman som held tråden både i språk og tematikk: Igjen handlar det om ei kvinne som har trang til å bryte seg ut av eit veltilpassa kvardagsliv, og inn i noko som både er mørkare og sannare.

Det startar svært lovande, med ei scene som vaklar mellom poetisk bilete og spøkelseshistorie. Kvinna står på kjøkkenet og lagar mat til mannen og sonen då ho merkar at noko ikkje lenger er som før: «Det kommer som en speilhvit tåke inn i hagen, inn i veggene, som et godstog, som en sommerfugl. Som et annet hus i huset.» Originale, gjerne tvetydige formuleringar som denne har alt blitt signaturen til Hegazi Høyer, og er det eg likar aller best ved stilen hennar. Ho er best når det uverkelege og det verkelege glir over i kvarandre, utan at det heilt lar seg forklare kva som skjer og kvifor.

Skurr på lina
Middelklasselivet vert teikna opp med brei pensel – ikkje utan sarkastisk humor. Men sjølv om dette er ein roman der det skal skurre, er det noko med skildringa av familielivet som kling falskt for meg. Mor, far og barn-familien minner altfor mykje om den typiske, lukkelege middelklassefamilien som er utgangspunktet for så mange Hollywood-filmar. Å leve det perfekte liv er visst så leikande lett – heilt til det byrjar å skorte på viljen.

Sjølv om realisme ikkje ­treng å vere litteraturens fremste mål, er det eit problem for gjennomslagskrafta til boka at detaljane ikkje er truverdige. Spesielt blir den sju år gamle sonen ein statist på same måte som ungar ofte er i filmar: Fyller funksjonen sin i plotet, men forsvinn deretter stille ut av biletet slik at dei vaksne kan konsentrere seg om sitt eige drama.

Hamsteren, eit sentralt symbol i forteljinga, er eigentleg eit nattdyr heilt ueigna for kos, men spring her i hamsterhjul heile dagen og søv i armkroken om natta. Og blir to gongar erstatta av nye dyr, presentert som det same gamle, utan at sonen protesterar. Sjølvsagt dukkar det etterkvart opp ein hamster som ligg og rotnar i eit hol i veggen. Dermed brukar forfattaren den same gnagar-symbolikken som i debutboka, men langt mindre verknadsfullt. Det retoriske poenget ser ut til å vere ein kritikk av ideen om at foreldre bør – eller kan – skjule livets vonde realitetar for borna sine.

Konvensjonelt opprør
Men romanen handlar heldigvis om meir. Hovudpersonen jobbar som pleiar ved ein heim for tilbakeståande eller svært pleietrengande pasientar. Skildringane herfrå treff sikrare og hardare, og reiser effektivt spørsmålet om kor dei gode intensjonane sluttar og maktbruken tar til.

Eg har sansen for prosjektet til Hegazi Høyer, at ho vil opne for den sanninga som er fortrengd fordi det verkar for risikabelt å konfrontere ho. Det er også modig å problematisere korleis vi ser på menneske på eit særs lågt funksjonsnivå, og samstundes bringe inn tema som seksuelle tenester og dødshjelp.

Likevel klaffar det ikkje heilt. Det er noko konvensjonelt i korleis romanen spelar det veltilpassa fasadelivet opp mot det dyrisk basale, og i korleis opprøret endar i ein «sunnare» harmoni. Språket er også mindre fortetta og radikalt enn i debutromanen. Ut har difor blitt ein av mange romanar som trass tydelege kvalitetar, ikkje skaper sterke kjensler verken den eine eller den andre vegen.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.