Tag Archives: Trude Marstein

Kunsten å tenke ynkeleg. Om humor i Trude Marsteins bøker.

«Det er ikkje berre einskilde nynorskkvinner som skriv morosam skjønnlitteratur. I Trude Marsteins romanar skiftar personane så ofte og brått mellom konstruksjon og ynkelegheit at det nesten er til å le høgt av.»

I siste Syn og Segn (3/13) har Margunn Vikingstad skrive eit godt essay om humoren i bøkene til Trude Marstein. Tidsskriftet har ikkje lagt artikkelen på nett, så Margunn Vikingstad har i staden valgt å leggje ut pdf av artikkelen på denne bloggen, til glede for meg og alle som vil lese. Enjoy:

«Kunsten å tenke ynkeleg» av Margunn Vikingstad (pdf)

Advertisements

Trude Marstein: Hjem til meg

Berre ein utru mann: Trude Marstein skriv som vanleg med stor psykologisk innsikt, men eg saknar den eksistensielle nerven denne gongen.

Trude Marstein skildrar kvardagsliv og ulike psykologiske profilar så treffande at ein skulle tru ho hadde filma levande menneske og lese tankane deira. Likevel verkar hovudpersonen i Hjem til meg først og fremst konstruert for å skjøne den notorisk utru mannen og vise korleis det går med slike.

Ein kjærleg løgnar
Opninga av romanen oppsummerer raskt og elegant kven vi har å gjere med her: Eit forelska par vandrar heimover gjennom nysnøen ein kveld. Då kvinna ikkje inviterer mannen inn, drar han vidare til kjærasten sin, som fortel at ho er gravid. Gjennom 385 sider får vi så biletet utbrodert. Eg trur Marstein kunne ha tent på å økonomisere meir, som i bøkene før, men det endrar ikkje på at dette er ei svært velskriven bok.

I den forrige romanen sin, Ingenting å angre på, skildra Marstein eit ektepar gjennom ei helg der kvinna tar eit langt sprang til sides i tankelaus kåtskap. I den nye romanen, Hjem til meg, går ho vidare med tematikken. Vi følgjer den kjærleikshungrige Ove gjennom utvalde periodar frå han er ung turnuslege til han er bestefar.

Marstein balanserer hårfint mellom empatisk innleving og uthenging av eg-forteljaren sin. Ho forenklar ikkje, og eg får ein viss sympati for Oves eksistensielle kriser. Samstundes blottstiller ho korleis han til slutt berre kommuniserer gjennom løgn og fraser i forsøket på å sikre seg både spenning og tryggleik, seksuell variasjon og livslang kjærleik. Til slutt angrar han bittert og sjølvmedlidande på vala han har gjort, men er så lite klokare at vi nærmar oss komedien:

Hadde det vært mange slike situasjoner i livet? Mange som ville bli kysset og mer til, og jeg hadde ikke forstått det, jeg hadde vært for forsiktig, for hensynsfull, for anstendig, ikke skjønt i hvilken grad jeg bare kunne tatt for meg? Og nå var alt bare sorgen (…) en så veldig ensom sorg som ingen i hele verden ville kunne forstå.

Konstruksjon og moral
Trude Marstein har gjennom heile forfattarskapen nærma seg det eksistensielle i det trivielle og nære på ein utprega intellektuell måte. Den franske nyromanen er eit stilistisk ideal: Skildringane av dei kvardagslege detaljane og medvitsstraumane skal tale for seg sjølv, utan moralske føringar frå forfattaren. Men, som det også viste seg i Ingenting å angre på, er det vanskeleg å ikkje lese slike føringar inn i ein tekst om utruskap. Ove framstår som ein mann utan styring som endar med å øydelegge mest for seg sjølv.

Det slår det meg kor ulik denne eg-forteljinga er ei sentral, mannleg eg-forteljing i vår tid: Min kamp av Karl Ove Knausgård. Det er ikkje berre forskjellen mellom ein sjølvbiografisk roman og ein fiksjonell roman, det er noko med korleis eg-forteljaren er til stades i teksten. Ove verkar ikkje som ein levande mann som fortel om seg sjølv, han er ein forteljarinstans. Det blir påfallande at han ikkje ser ut til å ha andre tankar enn det som gjeld utruskapsproblematikken, det finst ikkje spor av faglege interesser, politikk eller ambisjonar, berre kvinner, born og eigne kjensler.

Marstein er framleis ein teknisk brilliant forfattar, men kanskje har ho kome så langt ho kan kome i fransk nyroman-stilen? Eg veit ikkje om fokuset på autofiksjon dei siste åra har endra krava til samtidslitteraturen, men eg tar meg i å sakne ein eksistensiell nerve i denne romanen, det er for lett å distansere seg frå den notorisk utru Ove.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.


Trude Marstein: Ingenting å angre på

Trude Marstein set fingeren på monogamiets såraste punkt. Hardt, og litt lenge.

Roman
Trude Marstein:
Ingenting å angre på
Oktober 2009

Den nye romanen frå Trude Marstein, Ingenting å angre på, er i form lik hennar førre roman, den svært vellukka Gjøre godt: Ho skildrar kva som går føre seg i liva og tankane til nokre menneske frå fredag kveld til søndag formiddag. Den store skilnaden er at ho i Gjøre godt skildrar fleire titals menneske som på ulikt vis kryssar vegen til kvarandre, mens synsvinkelen i denne nye boka berre vekslar mellom to: ektefellane Vegard og Heidi. Det gjer på sett og vis boka kjedelegare – både i form og innhald. Det vert svært detaljert, og eg tek meg i å spørje om ein eigentleg treng å få skildra så mange liknande scener. Samstundes gir det eit mykje sterkare fokus på tema, og Marstein går grundig til verks når ho utforskar slitasjeskadane som drep mange ekteskap: keisemd og utruskap.

Frekke kontrastar
Vegard og Heidi er eit gift par i slutten av 30-åra som har tre jenter saman. Denne helga byrjar sommarferien deira, men Heidi har bede ektemannen reise åleine med jentene og hunden til hytta, slik at ho kan få ein ekstra kveld til å gjere ferdig ein jobb, så skal ho kome etter med toget dagen etterpå. Eigentleg skal ho møte elskaren sin, Mikkel.

Marstein har mange gode observasjonar, fine skildringar og treffande formuleringar. Eg opplever at ho set presist ord på mangt og mykje eg kjenner igjen frå familielivet og ekteskapet. Mellom anna korleis det ytre og det indre livet kan stå i skrikande kontrast, her medan familien et pizza i hagen:

Jeg skal sitte foran når vi skal kjøre, sier Mathilde. Jeg vet det, du sier det hele tiden bare for at jeg skal bli misunnelig, sier Julia. Jeg tenker på hva Mikkel sa: Når du suger meg, føles det som noe veldig godt innenfra suges ut og ut og ut. Og jeg sa: Og så kommer det inn i meg, og jeg blir et bedre menneske, og du blir et dårligere. Mamma, får jeg sitte foran hver gang når jeg blir tolv, sier Julia.

Kontrast er eit stikkord for forma i resten av boka og: Gjennom raske klipp mellom Vegard som strevar åleine med ungar som stikk av, kranglar, masar og græt, og Heidi som drikk vin og knullar, blir kontrasten ganske grell mellom den trufaste og den som svik. Men medan det i byrjinga verkar som Vegard sit med svarteper, endrar inntrykket seg etter kvart: Heidi verkar meir forelska i sjølve attråa enn i Mikkel, og mykje av tida dei er saman, tenkjer ho på livet med mannen og borna. Erotikken er ikkje utmåla, det blir mest jordnære skildringar av «the old in and out». Innimellom snakkar dei ganske fjollete om kva Heidi til kvar tid har for kjensler, tankar og impulsar. Det blir etter kvart trist og trivielt, ikkje ein emosjonell rus, men eit stussleg forsøk på å flykte frå den grå kvardagen og kanskje indirekte dødsangsten. Vegard, derimot, framstår som den modne, den som er i stand til å ta gode val for livet sitt.

Moralsk lading
Utruskap er ei vanskeleg problemstilling å gå laus på, for ho er så moralsk ladd i utgangspunktet. Marstein har valt å skildre eit ekteskap som ser ut til å vere etter måten lukkeleg: Problemstillinga blir dermed kvifor ein veljer å vere utru når ein ikkje har «god grunn» til det. Eg skjønar det valet, for det ville vore for opplagt om Vegard var ein dritsekk. Eg synest likevel Marstein går for langt i å gjere han til ein eksemplarisk ektemann, mens Heidi verkar sjølvsentrert og storforlangande, det gjer framstillinga for svart-kvit. Tittelen, Ingenting å angre på, verkar ikkje berre tvitydig, men beint fram ironisk. Konklusjonen vert i tråd med det alle i utgangspunktet vil vere samde om: Å vere utru når du har tre jenter som treng ein trygg heim, og ein snill mann som elskar deg og vil strekkje seg langt for å halde på deg; klart det er feil.

Utruskap er – slik det er skildra her – ikkje komplekst moralsk sett, men eksistensielt sett er det jo ei sentral problemstilling der synet på kva som er rett, truleg er i endring, om skilsmissestatistikkane kan lære oss noko. Det store spørsmålet er kor mykje ein skal ofre for den etter kvart altfor velkjende ektefellen og for at borna skal kjenne seg trygge og lukkelege – når ein ny lidenskap brått blussar opp? Eller – kanskje meir presist: Kva er ein villig til å risikere? Ganske mykje, ser det ut til. Det kan til og med vere at sjølve risikoen, det som står på spel, gjer eventyret endå vanskelegare å stå imot.

Farleg draum
I ein peripeti mot slutten kjem det nemleg fram at Mikkel er i ferd med å bli forlaten av ektefellen sin, og dette stiller den sterke attråa hans etter Heidi i eit anna lys. Det verkar som Heidi då misser noko av gløden og vert sikrare enn før på at ho vil attende til Vegard. Paradoksalt som dette er, stemmer det likevel med den romantiske draumen mange ber på, og som ikkje akkurat gjer det lettare å motstå ein uventa lidenskap; kjærleiken som trassar alt, som er sterkare enn alle konvensjonar. Dette framstår som den viktigaste innsikta i boka.

Eg kunne kanskje ønskt meg endå meir, men det er fordi eg har skyhøge forventning­ar til Marstein. Ingen er betre enn ho til å gi ærlege og avslørande skildring­­­ar av dei daglegdagse detaljane, og ho set som regel finge­ren på dei aller såraste punkta i velberga middelklasseliv.

Tidlagare publisert i Dag og Tid.