Tag Archives: Nils-Øyvind Haagensen

Nils-Øyvind Haagensen: Er hun din?

Ei open sorg: Nils-Øyvind Haagensen har den sjeldne evna til skrive lett om slikt som slett ikkje er enkelt.

Ein skulle ikkje tru det var mogeleg å skrive ein feelgood-roman om ein mann som både har kjærleikssorg og sørgjer over ei ufødd dotter. Men det er nettopp det Nils-Øyvind Haagensen har gjort i romanen Er hun din? Her tek han opp tråden frå romanen Liten (2013) og utforskar roller og kjærleiksrelasjonar mellom menneske i ulik alder. Men han går ikkje utanom potensielt ubehagelege koplingar til seksualitet, makt og ansvar.

Slik og sånn kjærleik
Opplegget er enkelt: Ein vaksen mann møter Eira, ei jente på 5-6 år, på bursdagsfesten til mora hennar, og dei får ei spesiell kontakt. Det får han til å tenkje på dottera han aldri fekk, og korleis aborten som vart utført mot hans vilje, øydela relasjonen til den mykje yngre kjærasten.

Dialogane mellom mannen og jenta er særs sjarmerande, Haagensen har klart å fange den lune og frie stemninga som oppstår når eit trygt barn blir begeistra for ein vaksen og viser det med heile seg. Korleis ho kjem heilt nær og er interessert i alt; kleda, håret, rynkene. Korleis ho ertar og tøysar: «Du er altfor barnslig til å være førtifire».

Men det fins mørke undertonar i det eg først berre lo av. Som når Eira ser lyset som bryt gjennom skyene og tenkjer at verda er som ein presang med pustehol, for: «Ingen har lyst på døde mennesker i gave». Kanskje var det nettopp det hovudpersonen følte han fekk. Også tankane hans om naturen ber preg av livssituasjonen, som når han seier om trea: «Løfter de også blikket etter en besværlig natt med Gud (…)». Slik skriv poeten Haagensen vakkert fram ettertanken si stille, men framleis opne sorg.

Implikasjonane som oppstår i møtet mellom ulike tematiske trådar i boka er langt frå enkle. Utan å røpe handlinga, kan eg seie at teksten både tar opp konkrete problemstillingar knytt til ulike behov i ulike livsfasar og til det overskridande i seksualiteten. Mellom anna fortel hovudpersonen at han før vart kåt av at kjærasten hans heldt bestikket på ein barnsleg måte. Det er ein farleg ladd detalj når så mykje av boka handlar om kjærleik på tvers av store aldersskiljer. Samstundes viser minnet også tilbake over eit tidsskilje; før og etter at mannen tok til å sjå på seg sjølv som far.

Teksten som barn
Mot slutten kjem ein innskoten tekst: Cordelia-filen er eit slags dagboks- og arbeidsnotat kor hovudpersonen vender seg til barnet han aldri fekk og både fortel om seg sjølv og funderer på kva slags person ho ville ha blitt. Etterkvart glir teksten over i refleksjonar om «litterær innflytelse» kor han med referansar til teoretikarar som Harold Bloom og Derrida samanliknar det ufødde livet med den nyskrivne teksten; begge kan blir hindra eller hjelpte fram av korleis dei blir mottekne.

Koplinga er risikabel, sidan det verkar som eit hårsårt svar på negativ kritikk. Notatforma kan også verke lettvint. Men samstundes passar det jo godt med opne spørsmål i ein tekst om liv som aldri vart realisert.

For meg veg det tyngst at Haagensen opnar teksten opp med fantasi og humør. Koplinga som fort kunne ha blitt klam, blir i staden morosam når han skriv om lesaren som «halser etter en tekst som er i ferd med snuble ut i en kraftig trafikkert bygate.» Andre poeng treff akkurat der dei skal, som tolkninga av Den Gyldne Regelen i ei tid kor ingen elskar seg sjølv: «Som da vil si at man skal være like ambivalent, kritisk, humørsyk og fordømmende mot andre som man er mot seg selv?» Ein må kanskje vere sunnmøring for å le av det når ein sjølv er kritikar.

Er hun din? er ein roman som trass si lettlesne, sjarmerande form opnar opp for både vanskelege kjensler og vanskelege spørsmål, og tenkjer godt utan å tenkje tankane til endes.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.


Nils-Øyvind Haagensen: Liten

Av born og mjuke menn …  Nils-Øyvind Haagensen skriv ledig og vakkert om kvifor vi treng kvarandre.

Er det andre menneske oss som gir oss sjel? Tanta har fortalt femåringen Nils Øyvind at vi ikkje kan ha det bra utan sjel, og heller ikkje om vi er heilt aleine. Dermed fekk han tanken «at sjela var alle de andre menneskene i verden, alle andre enn deg selv».

Det Nils-Øyvind Haagensens nye roman fint får fram, er at Liten både er eit relativt og eit relasjonelt omgrep: Ein er liten fordi nokon er større, men i ein annan samanheng kan den lille plutseleg vere den som må vere stor og beskyttande. Slik blir vi forma av fellesskapen vi er del av. Liten er kanskje mest av alt ei kjærleikserklæring til familien.

Barnestemma
I fjor vart Haagensen nominert til Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga God morgen og god natt. Romanen av året tek utgangspunkt i minnet om søstra Cecilie som døydde berre 13 månader gamal, då han sjølv var fem år. Men sjølv om forteljaren heiter Nils Øyvind (utan bindestrek) og vaks opp i Ålesund som forfattaren, er ikkje dette ein sjølvbiografisk roman, seier Haagensen i avisintervju.

Som ofte tidlegare brukar Haagensen eit naivtklingande språk, som fortalt av eller til eit born. Her heng det saman med situasjonen forteljaren fortel frå: «nå som jeg er blitt stor, eller altså: voksen, så har jeg skjønt at også voksne snakker om ting som om de har greie på dem når de helt åpenbart ikke har det.» Han er 33 år og i livskrise, han burde ta tak i livet sitt, men sit handlingslamma i sofaen og googlar namet til den døde søstra si.

Det finst ein del kriseramma menn i norsk litteratur, og Nils Øyvind kan til dømes minne om hovudpersonane til Erlend Loe og Johan Harstad. Den «naive» tonen er også nytta med hell av sterke poetar som Ernst Orvil og Gro Dahle. Haagensens roman er imidlertid prega av ei «urein» form som verken er poesi, sjølvbiografi eller psykologisk realisme. Her fins det dikt, filmmanus, fakta fra Wikipedia, blogginnlegg, kaskadar av populærkulturelle referansar og samtalar der skilla mellom personane nesten blir borte. Men den tematiske tråden tråklar det fint saman, og den leikande estetikken kler den barnlege forteljarstemma godt.

Mjuke verdiar
Etter at søstra døyr, blir Nils Øyvind sengevætar, og storebroren David blir vernet mot verda. Og det treng han, for både som barn og vaksen er forteljaren ein slik som bøllane skjønar det er lett å ta. Men dette er ikkje ei skildring av sjølvmedlidande utanforskap, for det skjer ei utvikling i løpet av romanen. Spesielt i møte med niesa Dagny vert sensibiliteten til Nils Øyvind ein ressurs som gjer han i stand til å møte henne på hennar premissar, og gjennom kreativiteten sin viser han henne verdien av hennar eigne tankar og fantasiar.

Han fortel vakkert om Villhimmelen, den litt farlege, men spennande utkanten av himmelen der alle dei sinte og såra må vere ei stund aleine før dei vil vere glade med dei andre i meir harmoniske himmelstrok. Dette minner meg om korleis C.S. Lewis skildra himmelen: Ikkje åndeleg «luftig», men tvert om så verkeleg at denne verda blir som flyktige skuggar i samanlikning. Det er ein styrke i boka at Haagensen ikkje er redd for det enkle og kjensleladde, samstundes som humoren er underfundig og sjølvironisk. Eg trur at han, som C.S. Lewis, kan skrive nydeleg for born om han vil.

Liten har ein klassisk humanisme i seg: Det menneskleg sårbare, ureine og tvilande er løfta fram i eit mjukt, tøyeleg språk som passar til å utforske verda gjennom både kjensler, refleksjon og fantasi.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.