Tag Archives: Michael Ondaatje

Ei sentimental reise

Den nye boka frå Michael Ondaatje lever ikkje opp til forventningane. Det er delvis omsetjinga sin feil.

Roman
Michael Ondaatje:
Annas bok
Omsett av Ingrid Haug
Aschehoug 2008

Annas bok er den tredje romanen av den velrenomerte srilankisk-canadiske poeten og forfattaren Michael Ondaatje som vert omsett til norsk. Etter å ha lese den vakre romanen The English Patient ein gong i tjueåra, og sett den nydelege filmatiseringa av same bok, stod Ondaatje for meg som i eit forklåra lys. Men det er rart kva åra gjer med ein. Når eg no les Annas bok, slår det meg at ho er gjennomsyra av ei sentimental livskjensle. I tillegg klarer ikkje den norske omsetjinga å ta vare på det vakre poetiske språket, det har vorte stivbeint og engelskklingande norsk i staden. Særleg første halvdel av boka lid under dette. Difor vart boka ei bokstaveleg tala delt lesaroppleving: Dei første 150 sidene etterlet meg likegyldig til innhaldet og irritert over dårleg norsk, dei 150 neste var nydelege.

Skilde vegar
Boka handlar om korleis dramatiske hendingar kan drive menneskjer frå kvarandre og prege dei for resten av livet, men òg om korleis ein gjennom skrift eller minner kan føle nærleik til menneske trass i avstand i tid og rom. Anna, Claire og Coop veks opp saman på ein gard i Nord-Carolina. Både Claire og Coop er foreldrelause born som faren til Anna har tatt til seg. Det endar i tragedie då Anna og Coop forelskar seg og forholdet deira vert oppdaga av faren. Etter ein fæl slåsskamp flyktar kjærasteparet i kvar si retning. I resten av romanen vert scener frå liva til Anna, Claire og Coop fletta saman med historia om franske Rafael, som vert elskaren til Anna i Frankrike, og den avdøde forfattaren Lucien Segura, som Anna skriv ei avhandling om.

Ondaatje er ein dyktig historiefortellar, og den store styrken hans er språkleg vakre skildringar av korleis livet kan ta uventa vendingar. Likevel opplever eg første del av boka som distansert og nesten oppramsande. Vi får vite korleis det går med dei tre barndomskameratane, at Claire jobbar på eit advokatkontor og at Coop lever eit farleg liv som pokerspelar. Anna er forskar, bur i huset til Lucien Segura og vert kjent med Rafael. Men dei blir ikkje levande for meg, det kjennest ikkje viktig kva som skjer.

Eg ser imidlertid ikkje vekk frå at opplevinga av dei første 150 sidene blei sterkt svekka av omsetjinga. Stadig stoppa eg opp ved klossete setningar som dette: ”Når hun senere mintes denne dagens uforglemmelighet”, ”han hadde fått seg tildelt den meglerrollen som en mor ville ha hatt”. ”I hodet hans fantes muligheten for en slange”. ”Vi tror, når vi er unge, at vi er universets sentrum, men vi bare reagerer på det som skjer, går den ene eller den andre veien alt etter tilfeldighetene, overlever eller blir bedre alt avhengig av et sjansespill”. ”Nysgjerrighet, mot, det var det de begge ønsket under sine hamrende hjerter.” Som det siste dømet illustrerer, skal det vere romantisk, men av og til kryssar teksten den hårfine grensa mellom romantisk eksistensiell undring og sentimentalt vås:

Det har nok alltid vært en bie her, som har hørt katolsk musikk og sett kirketjeneren ankomme. Fortiden bringes alltid inn i nåtiden via små ting. Dermed blir en lilje bøyd av vekten av sin bestandighet. Kanskje kom Rikard Løvehjerte bort til akkurat denne blomsten på sin vei til et korstog og åndet inn det samme nærværet som Anna nå gjør, før han red sørover mot Luberon-fjellene.

Desse klisjeane minner meg om Paulo Coelho, og det er ikkje meint som eit kompliment, sjølv om den same assosiasjonen truleg gir forleggjaren dollartegn i augene.

Sterk lidenskap
Dei to siste delane, som hovedsakleg handlar om Lucien Seguras liv rundt forrige århundreskifte, er nydeleg fortalt gjennom ei rekke korte kapittel rike på interessante personar og vakkert skildra scener. Også her er handlinga prega av sterke lidenskapar og livsomveltande hendingar som får ein til å gå på tvers av konvensjonar og forventningar. Vi får mellom anna skildra korleis Segura oppdagar at den eine dottera hans er elskarinna til svogeren sin. Segura sjølv har ein spesiell relasjon til nabokona Marie-Neige som han har kjent sidan han var ung. Seinare, når ho er død og han sjølv har vore døden nær i 1. verdskrigen, forlet han familien sin for å leve aleine og gi Marie-Neige nytt liv gjennom litteraturen sin. Imidlertid framstår historia her som meir heilskapeleg og gripande, kanskje fordi sentimentaliteten vert balansert ut med ei historisk velfundert realitetsorientering.

Om du ikkje er allergisk mot sentimentalitet, og kan tenke deg å bli med Ondaatje på ei nostalgisk reise, så er det mykje vakkert å finne her. Men sjansene for ei god lesaroppleving er størst om du les boka i original språkdrakt.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.