Category Archives: Poesi og kortprosa

Aina Villanger: Baugeids bok

Sanseleg mellomalder: Aina Villanger gir glimt inn i eit historisk verdsbilete som opnar nye perspektiv på korleis vi i dag tenkjer om kropp og kjensler, fridom og fellesskap.

I litteraturlista bak i Baugeids bok finn vi tittelen Sanselig senmiddelalder. Tittelen formulerer eit slåande trekk ved Aina Villanger si sjangeroverskridande andrebok: I ein fragmentarisk miks av historisk oppdagingsferd og skjønnlitterær innleving teiknar ho opp eit verdsbilete i skjeringspunktet mellom katolsk mystikartradisjon og norrønt vikingliv (rett nok i tidleg høgmellomalder). Det kjennest som at det er noko viktig å hente der, noko som manglar i vår moderne tid.

Visjonær kropp
Aina Villanger debuterte med langdiktet Langsang: et flytans habitat i 2012 og fekk positiv merksemd for denne skapingssoga i talemål frå Grenlandsområdet. Med Baugeids bok går ho vidare i uventa retningar, men viser den same interessa for opphav.

Boka tar utgangspunkt i livet til den historiske personen Baugeid Dagsdatter. Ho er nemd i Håkon Herdebreis saga fordi broren Gregorius Dagsson i 1161 vart gravlagd ved nonneklosteret i Gimsøy, kor Baugeid var abbedisse. Men meir enn ei historie om livshendingar – som det finst lite informasjon om – er boka ei innføring i eit anna verdsbilete.

Bruk av mat og urter som medisin er eit sentralt motiv, samt korleis ein såg for seg at kropp, psyke og ånd hang saman. Til dømes står det i lista «Råd mot reisesyke og vind i hjernen»: «Kylling kokt med isop kurerer melankoli, den tristheten som stammer fra uavbrutt vind og suges opp i hjernen.» Det slår meg kor sjølvsagt negative kjensler blir omtala som del av ein praktisk og fysisk situasjon. No for tida kan ein få inntrykk av at alle negative kjensler er teikn på veikskap eller sjukdom.

Kroppen er sentral òg i det religiøse livet. Spesielt minner den bramfrie skildringa av sanseleg lyst om at seksualangsten i konservative, religiøse miljø ikkje utan vidare kan projiserast bakover på forhistoria.

Villangers blanding av sakprosa og skjønnlitterære skildringar, lister med gode råd, draumar og notisar frå autentiske loggbøker, understrekar på sett og vis samanhengane mellom kropp og ånd, det konkrete og det imaginære. Men det fragmentariske gjer lesaropplevinga springande, slik vi berre i glimt kan skjøne ein så annleis mentalitet.

I eit kort sluttord skriv forfattaren at det meste i boka er funne opp, men at mykje også er funne i gamle bøker. Pedanten i meg skulle gjerne visst meir om kor representative formuleringane er for det historiske og kor den kreative ordsmeden har tatt over. Men litteraturlista skaper tillit til at forfattaren baserer seg på solide kjelder.

Fridom og fellesskap
Det er noko underleg frigjerande i møtet med eit verdsbilete så prega av kropp, med den sjølvsagde aksepten av at folk er ulike og dei svakare skilja mellom individ og fellesskap. I klosteret var alt, frå når ein kunne ete og kva, til bønneliv og kroppslege tilstander, ei sak for fellesskapet. Men har vi eigentleg større individuell fridom i dag? Normene treng ikkje vere svakare om dei er uformelle. Kanskje er ikkje fridom det viktigaste for eit godt liv, spørsmålet er snarare om grensene vi lever innanfor også tilbyr fellesskap.

Gimsøy kloster ligg i Villangers heimkommune, Skien, og utforskinga av livet i klosteret er òg lokalhistorie. Slik blir denne boka også uttrykk for det å søkje identitet i geografiske, historiske og kulturelle fellesskap. Samstundes formulerer Baugeids bok ei anna form for fridom; ei annleis estetisk oppleving gir òg eit nytt perspektiv på vår eiga tid.

Teksten er tidlegare publisert i Dag og Tid.

 

 

 


Om politisk poesi

Politikken er tilbake i poesien – og denne gongen er det personleg: Det ligg kimar til opprør i å insistere på retten til å føle «feil». Ikkje minst er demonstrative dikt eit opprør mot normer for den gode smak.

«Og til sidst dette med at kunsten, åh kunsten, ikke skal tage parti, dette med, at det skulle være så grænseoverskridende spændende ikke at vide, om en forfatter der har skrevet en racistisk tekst mon også selv er racist, denne lille de riges juleleg (…) Jo, lad os skælme, lad os være åbne og forstyrrede og mange, men lad os ikke give magten hvad den vil ha, hvis du vil være reelt grænseoverskridende, så tag parti.»

Det er den danske poeten Asta Olivia Nordenhof som slik seier si hjartans meining om at politiske spørsmål så lenge har blitt gjort til spørsmål om privat moral, ikkje berre i offentleg debatt, men i litteraturen (statusoppdatering på Facebook 23. februar i år).

Eg har lenge lurt på om ikkje politisk litteratur er på veg inn i varmen igjen, men det var først i 2016 det verka som eit faktum også i Noreg: «Politisk litteratur» er ikkje lenger synonymt med «estetisk mindreverdig», men blir av mange oppfatta positivt som at forfattaren er velinformert, samfunnsengasjert og vil noko.

Eg er i alle fall lei av at kunst og kultur blir oppfatta som pynt, underhaldning og rom for undring, noko folk kan slappe av med etter dei seriøse nyhenda og før sporten. Du veit; slikt nokre av oss driv med fordi vi ikkje gidd å skaffe oss ein ordentleg jobb, men berre vil ha pengar frå staten for å leike oss med uforpliktande historier og intrikate resonnement.

Det var i 2013 det begynte å boble rundt dette her til lands, då Freddy Fjellheim og Espen Stueland tok initiativ til å etablere Forfatternes klimaaksjon. Aksjonen møtte motbør både frå dei som meinte at politikk ikkje har noko i estetikken å gjere og dei som ikkje skjøna kva forskjell forfattarar kunne gjere.

Ser vi oss derimot rundt i dag, er politikken overalt i kunsten. Og er det rart? Medan politikk berre for få år sidan var noko vi oppfatta som like traust og føreseieleg som årstidene, verkar det no som om kva helst kan skje. Ein karikatur av ein mann blir vald til president i USA, og vår eiga regjering vil ta statsborgarskapen frå heile familiar utan at sakene blir prøvd i retten. Plutseleg kjennest politikk viktig – skremmande viktig. Då er det vanskeleg å halde fast på tanken om at kunsten for all del ikkje må bli politisk, slikt må vi overlate til andre. Ja, berre sjå kor bra det har gått.

I førre nummer av BLA spurte eg om poesidebutantane i 2016 let bøkene ende opp i tru, håp og kjærleik fordi liding og tap er tabu. Eg trur framleis at den tanken kan ha noko for seg, men det finst også ein annan måte å sjå det på: Å navigere mot håp og gode kjensler kan vere å insistere på sin rett til å søkje lykka for seg og sine – og dét er ei politisk rettigheit. Kva finn vi om vi leitar etter politikk i samtidspoesien?

Les resten av essayet i BLA. Teksten vart først publisert i BLA nr. 2/2017


Poesidebutantane 2016

Lidande, lengtande – men håpefulle? Er håpet obligatorisk fordi liding og tap er det nye tabuet?

Det er alltid fare for at ein overdriv likskapane når ein skal skrive om fleire bøker, spesielt når ein, som meg, ser etter nye tendensar. Men er det ikkje litt påfallande at alle poesidebutantane i 2016 skriv om psykisk smerte og framandgjering, men at dei fleste likevel tonar ut i tru, håp og kjærleik?

At alle poesidebutantane i fjor var kvinner, trur eg ikkje seier noko om utviklinga på feltet, for så langt ser det ut til at det er flest menn som skal debutere med dikt i 2017. Det kan likevel vere greitt å ha kjønnsperspektivet i bakhovudet gitt at seksualitet, kjærleik og familie var sentrale motiv. Band til slekt og tradisjon var også viktig. Men la meg, for å halde på interessa, starte med sexen.

Sex og opprør
Nyleg såg eg Pussy Riots musikkvideo til låta «Make America Great Again», ei lite subtil åtvaring om Donald Trumps totalitære tendensar. Det visuelle uttrykket og kroppsspråket er tydeleg seksualisert, og det fekk meg til å lure: Kan seksualitet framleis verke undergravande i vår pornofikserte kultur, eller er det mest eit middel for å få merksemd? Uansett er sex er eit tema som alltid har hatt ei kopling til makt og dermed politikk.

På 1960-talet inspirerte filosofen Herberg Marcuse venstreintellektuelle med påstanden om at seksuell frigjering var naudsynt for politisk frigjering. Tanken var at seksualitet er uløyseleg knytt til livskraft, kreativitet og motivasjon – berre snu på Funcadelic sin legandarisk albumtittel frå 1970, så har du det: «Free your ass and your mind will follow».

Det stemte kanskje på 70-talet då ungdom med langt hår, panneband og slengbukser gjekk i demonstrasjonstog og ropte «Make Love, Not War!»; den seksuelle revolusjonen og politisk opprør gjekk hand i hand. Og det er lett å førestelle seg kor frigjerande dette må ha vore for dei som vaks opp i ei tid då strenge sosiale hierarki, frykt for atomkrig og sterke seksuelle tabu hadde lagt ein kraftig dempar på ungdommeleg livsutfalding.

Men når eg les dei to yngste av poesidebutantane frå 2016, Ingvild Lothe (f. 1990) og Maiken Horn Bolset (f. 1989), vert eg mint på kor mykje samfunnet har endra seg frå då til no. Og ein kan neppe seie at historia har gitt Marcuse rett: Det er mykje fint ein kan seie om ungdom i dag, men at seksuell fridom har ført til sterkare politisk engasjement kan ein vanskeleg påstå. I staden kan det verke som sex har blitt ein ny arena for prestasjonspress.

Hos Bolset og Lothe er fri sex ei sjølvfølge, men skildringane er prega av desillusjon; sex er assosiert med rutine, tenester og av og til audmjuking. Emosjonell intimitet er berre unntaksvis involvert.

Les resten av essayet her. Det er tidlegare publisert i BLA nr. 1/2017.


Torild Wardenær: Forløp

Eg hadde lova meg sjølv at eg ikkje skulle bruke s-ordet i mi neste melding av poesi. For sjølv om haustens debatt om bruken av levande modellar i litteraturen har fått fram etiske problemstillingar det er verd å reflektere over, så har eg også blitt meir overtydd om at fokus på det sjølvbiografiske kan føre til for snevre lesingar. Eg må likevel slå fast: Om ein les norsk samtidspoesi med ein hypotese om at det sjølvbiografiske og det prosaisk forteljande breier seg også her, så vil både Nils Chr. Moe-Repstads Wunderkammer (som eg skreiv om i førre nummer av BLA) og Torild Wardenærs Forløp passe inn i biletet.

Forløp er enklare formulert enn Wardenærs ni tidlegare diktsamlingar, her lar Wardenær diktet gjere det ho så vakkert skriv i Psi (2007): «vise fram sitt sanne gammelmodige hjerte». Eg vart så tiltrekt av språket at eg kasta meg over resten av forfattarskapen, og slik fann eg ut at Forløp tar vidare tematiske og formmessige trekk frå tidlegare bøker, kanskje spesielt Paradiseffekten (2003).

Eit utforskande eg
Sjølv om Wardenær har blitt samanlikna med eit av dei mest sentrallyriske, inderlege diktar-eg’a vi har, nemleg Stein Mehren, ville eg ikkje ha plassert forfattarskapen i sentrallyrikken. Rett nok finst det eit karakteristisk «jeg» i mange av dikta, men det går inn i ulike roller. At Wardenær skriv med eit tydeleg kvinneperspektiv, som det har blitt hevda, kan eg heller ikkje sjå; kanskje er eg like blind for det som menn gjennom tidene har vore for at mannlege forfattarar har mannsperspektiv.

Wardenærs dikt er først og fremst kjenneteikna av ein intellektuell utforskingstrong som rettar merksemda ut mot verda. Både i tematikk, uttrykk, humor og kjærleik til konkret kunnskap viser dei litterær slektskap med Inger Elisabeth Hansen og Nils Chr. Moe-Repstads siste bøker. Som ho skriv i Mens Higgsbosonet gnager (2011): «Vakrere kan det ikke bli, /mer vitenskapelig kan det ikke bli.»

Wardenær har hatt innslag av prosadikt i samlingane heilt frå debuten I pionertiden (1994), og denne forma har blitt meir dominerande utover i forfattarskapen. Ho har også operert med seriar av likt titulerte prosadikt, som til dømes Gudinnedikt I–XIII i Titanporten (2001). Det nye i Forløp, som ikkje er merkt med sjanger, er at dei til saman 40 tekstane er nummererte, ikkje titulerte, og at det er naturleg å lese dei som kapittel i éi lang forteljing. I det minner Forløp om forteljande langdikt av den typen Øyvind Rimbereid og Ruth Lillegraven har hatt stor suksess med.

Sjølv om Forløp er meir prega av patos og sjarm enn av det intellektuelle og sjølvironiske viddet eg har sett i tidlegare samlingar, viser Wardenær også her sin vinnande, smått absurde humor: «Den skamløse peonen slår flere av de frammøtte fra sans og samling og tvinger noen av dem til å fortsette å sørge, eller til å fortsette med en utrettelig forkynnelse av poesien.» (25. dikt). Overraskande vendingar som dette, samt det at tekstane er sett saman av tilsynelatande ikkje-relaterte element, gjer at eg les dei som prosadikt snarare enn prosa.

Mellom liv og død
Det er eigentleg å tøye omgrepet sterkt å kalle Forløp sjølvbiografisk, men forteljinga gir inntrykk av å vere personleg. Wardenær skildrar i medisinske termar korleis jentefosteret Kvint utviklar seg gjennom 40 veker, frå ho vert unnfanga til fødselen – samstundes som ho fortel om foreldra Ma og Pa, eldre generasjonar representert av MaPa og OldeMa samt hendingar i samtida. Året er 1951, då Wardenær sjølv var fødd. Det var difor eg kom i tankar om at ein kan sjå boka som ein humørfylt variant av autofiksjonen. For her ligg det litt av eit potensial for den som skulle ønskje å overgå Karl Ove Knausgård i å skildre eige liv: Start med utviklinga i livmora, skriv så éi bok per følgjande leveår …

Forløp har som sentralt motiv det underet som skjer kvar gong eit nytt menneske blir til; første ord er «Ingen», siste er «verden». Men samstundes som livskreftene byggjer ein ny kropp i morskroppen, herjar dødskreftene. Både ved at alt liv naturleg går mot døden, gjennom ulukker og ved at målretta forsking og politikk framstiller og brukar fryktelege våpen.

At Wardenær legg så stor vekt på nyhenda desse 40 vekene, gjer at Forløp ved første blikk kan verke som ei nostalgisk oppsummering av Hvem Hva Hvor 1951 som kulisse for portrett av dei vordande foreldra. Men temaet er den framleis aktuelle kontrasten mellom dei uendeleg sårbare og avanserte prosessane eit menneskeliv blir til gjennom og dei brølande brutale og banale politiske hendingane som formar verdshistoria. Desse to livssfærane står mot kvarandre også ved at det som er viktigast av alt i familiekretsen – at ein skal ha barn og at alt går bra – har null vekt i det politiske maktspelet, kor det einskilde mennesket alltid betyr mindre enn fellesskapsinteressene.

Dette perspektivet ser vi til dømes i det 23. diktet kor den gravide Ma og Pa giftar seg. Same dag, 3. august, feirar folk i Kongo «Foreldrenes dag»: «De eldre blir feiret av sine etterkommere, noen av dem har avhogde / hender eller føtter.» Dette viser attende til diktet to sider før, kor det at Ma les om «the horror» i Joseph Conrads Heart of Darkness blir samanstilt med den belgiske kolonimakta si «framferd i Kongo».

Poetisk symbol med bly og plast
Sprengingar av hydrogen- og atombomber er eit anna viktig motiv, og i 37. dikt blir 39 namngjevne krigar ramsa opp. Det undra meg at det ikkje var 40, som talet veker i svangerskapet og dikt i samlinga. Men alt i 3. dikt blir det slått fast at Ma og Pa har levd gjennom 2. verdskrigen, som då blir den førtiande. Denne typen oppramsingar er eit verkemiddel Wardenær har brukt før også, til dømes i oppramsinga av våpenslag og ord henta frå menneskets biologi i Paradiseffekten, som også samanstiller kjærleik, krig og religion. Språket er det som kan binde saman alt som finnast på «stigen» mellom liv og død, også «stedet der håpet for det neste århundrets mennesker skal overvintre» (16. dikt).

Som Inger Elisabeth Hansen, Moe-Repstad og Rimbereid viser også Wardenær eit politisk engasjement kor miljø-øydelegging er éin av mange trugslar. Sentral i Forløp er den buddhistiske legenden om havskilpadden, som her opptrer «med to gram bly akkumulert i leveren og en remse plastfiber viklet rundt hodet og høyre luffe» (34. dikt). Naturen har alltid blitt brukt som symbol i poesien, så det ville nesten vore rart om ikkje poetane kommenterte utviklinga ved å la dyr dukke opp i dikta i same tilstand som vi no kan finne dei i naturen. Havskilpadden blir dermed ståande som symbol både for alt som må klaffe for at eit nytt menneske skal kome til verda – i tråd med den buddhistiske legenden – og for håpet om at nytt liv kan overvinne miljø-øydeleggjingane.

Eit viktig spørsmål i boka er: «Hva holder denne verden oppe?» Ifølgje ein jødisk myte er det trettiseks utvalgde, gode menneske som held verda oppe, og i Forløp peikar Wardenær på vanlege, idealistiske menneske som Ma og Pa. Det politiske engasjementet blir personifisert i Pa, «aktivist og drømmer» (28. dikt), medan Ma vel må seiast å personifisere den livgivande kjærleiken. Men Wardenær viser også til den godleiken – og det håpet – ulike religionar forkynner og praktiserer. Slik fører ho saman eit religiøst og eit politisk perspektiv på eit vis som skil seg ut i vår intellektuelle og politiske samtid.

Meir enn luftige ideal
Pa gir tidleg i boka den gravide Ma eit smykke med eit Virgil-sitat inskribert: «Omnia vincit amor. ‘Kjærligheten overvinner alt.’» Bruken av same sitat i fødselsscena i siste dikt og den generelle harmonien i skildringa av familielivet kan bli i overkant søt. Men når ein ser på kontrastane Wardenær drar opp og korleis alle elementa i boka spelar saman, blir det tydeleg at ho i Forløp nyttar konkretisering på ein måte som nærmar seg religiøse visdomstradisjonar, men fundert i vitskap og filosofi.

I fødsels-diktet brukar ho to sitat. Det eine er frå «FNs åttende armé i Korea»: «Inntil dette tidspunkt er det ikke inntruffet våpenhvile. Det er håp, men håp må ikke saboteres ved ønsketenkning.» Det andre er Thomas Aquinas’ definisjon av håp som legg stor vekt på vilje og realisme. Dermed går tankane mine til refsande filosof og miljøforkjempar Arne Johan Vetlesen som i kronikken «Viktigere enn håp» (Aftenposten 20. oktober 2013) åtvara mot eit optimistisk håp som gjer at vi ikkje finn det naudsynt å handle for å hindre klimakrise. Ved å skildre så konkret både det sårbare, framveksande livet og alt som trugar, og gjennom fokuset på den kjempande, fødande Ma, formidlar Wardenær på si side at vi er avhengige av tru, håp og kjærleik, men at det må vise seg som ein viljesstyrt kamp.

Med si enklare og meir emosjonelt appellerande form matchar ikkje Forløp den litterære finessen i Wardenærs førre og kanskje aller beste diktsamling: Passord: Kairos (2013). Men Forløp er sjarmerande ved første lesing og klok ved nærlesing, og eignar seg godt som inngang til ein særprega og viktig forfattarskap. Ikkje minst er Forløp ei godt «tima» oppfordring til å kjempe for det vidare forløpet.

Meldinga er tidlegare publisert i BLA nr. 4/2016


Gro Dahle: Søster

Ei søster å bli glad i: Gro Dahles diktsamling Søster hallar mot det overtydelege, men flyt godt på varmen og sjarmen.

Gro Dahle har gjennom forfattarskapen sin vore spesielt oppteken av korleis vi blir sosialisert inn i verda: Vanskane med å finne dei rette orda og skjøne dei uutala normene for sosial omgang, når vi skal nikke, takke og le. Og ho har ofte skildra den vanskelege kjærleiken, relasjonen som startar så fint, men blir vanskelegare etterkvart. Dette er også tema i den nye diktsamlinga Søster. Men årets utgjeving er lys og humoristisk, i motsetnad til den førre, lagt mørkare samlinga Støvet, skyggen, hunden og jeg (2011) som skildra einsemd og depresjon.

Dahle går laus på omgrepet og realiteten «søster» frå alle vinklar, samstundes som dikta til saman er ei forteljing om korleis ei søster kan vise seg å bli noko mykje meir utfordrande enn den søte omsorgspersonen diktar-eg’et fantaserer om. Ein komplisert relasjon til mor ligg også bak idealiseringa av fenomenet søster, dermed blir samlinga ei gransking av ambivalensen i nære kvinnefellesskap både i og utanfor familien.

Diktsamlinga held den direkte, lett naive tonen som er karakteristisk for Dahle. Typisk er det òg at indre tilstander blir projisert ut på verda og biletlege talemåtar konkretiserte: «Jeg vil ikke være noen byrde,/sier moren min./ Hun henger over skuldrene mine». Språkleiken og sansen for det uventa («el-drevne søstre»), gjer at eg ofte småler under lesinga. Men det som mest av alt pregar Dahles stil, er det skarpe blikket for både det vanskelege og det vakre i det vanlege.

Gro Dahle har gitt ut ei rekkje prisløna barnebøker i samarbeid med ektemann og teiknar Svein Nyhus, og ofte tar dei opp vanskeleg emne på måtar også vaksne kan ha glede av. Også dikta hennar har rørt seg i retning av all-alder-litteratur. Det er potensielt eit stort kompliment, berre tenk på Alf Prøysen. Mi einaste innvending er at samlinga hallar mot det overtydlege når dikta i så liten grad tøyer kvardagsspråket. Søster flyt likevel godt på varmen og sjarmen.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid


Catherine Blaavinge Bjørnevog: Um sakne springe blome

Det mytestoffet livet er vevd av: Catherine Blaavinge Bjørnevog debuterer med rike, gåtefulle og særs velklingande dikt som veks ved nærlesing.

Det har alt oppstått ein «buzz» rundt Catherine Blaavinge Bjørnevog og hennar særprega debutsamling Um sakne springe blome, som er like delar song og soge. Men den historia dikta til saman dannar, er ikkje lineær og lettfatteleg. Snarare er dette ei soge kor element av det overnaturlege eller fantastiske skaper ein springande draumelogikk – kor motiva i like stor grad er bilete på sterke kjensler som representasjon av hendingane som utløyste kjenslene.

Les resten av meldinga på Littkritikk.no


Bli «eg»!

Lesing av tre aktuelle diktsamlingar fortel om eg-konstruksjonar under sterkt press.

Guri Sørumgård Botheim: Heime mellom istidene (Samlaget 2016)
Dan Andersen: Flaggtale (Tiden 2016)
Sarah Selmer: Tjue (Gyldendal 2016)

Den litterære debatten om autofiksjon har for det meste kretsa om romansjangeren: – Forfattaren skriv om seg sjølv og familien, med dei verkelege namna! Er det ein romankropp med eit biografisk hovud eller ein biografisk kropp med eit romanhovud? Dette snur opp ned på alt!

Eg på mi side var lei nesten før det hadde begynt. Eg hadde nemleg tatt eit kurs om sjølvbiografi då eg studerte litteraturvitskap og syntes ikkje den sjølvbiografiske vendinga var så revolusjonerande i lys av tidlegare litterære bekjenningar. Men i det siste har eg begynt å lure på om eg rett og slett må endre meining. For sjølv om forfattarar også tidlegare har skrive utleverande om livet sitt, kan det vere at autofiksjonstrenden fortel oss noko anna om vår eiga tid enn at forfattarane plutseleg har blitt meir sjølvsentrerte.

Også mange diktsamlingar er ope sjølvbiografiske, utan at det har ført til tilsvarande sjangerdiskusjon. (To nylege eksempel er Nils Øyvind Haagensens Spredning (2014) og Nils Christian Moe-Repstads Teori om det eneste: Bok I. Bok II (2013).) Er det fordi det blir rekna som eit sjangertrekk at dikt blottar poetens inderlege og ekte indre liv, med mindre noko anna er tydeleg signalisert? Blir for mange diktsamlingar lesne som sentrallyrikk – som Store norske leksikon enkelt og greit definerer som lyrikk med emne frå forfattaren sitt eige kjensleliv – og kan det verke begrensande for tolkingane?

Henning Hagerup skriv i essayet «Mellom Tu Fu og Wordsworth» fra Metafysisk skrapjern (2015), om korleis dei nye skildringane av sterke, individuelle sanseopplevingar og kjensler vart avvist av konservative kritikarar som sjølvsentrert svermeri under og etter Romantikken. Men å bruke estetikk som argument for å avfeie dei romantiske poetane  var ein måte å undergrave dei politiske verdiane dei stod for; oppvurdering av individuelle opplevingar og – som konsekvens –  krav om likeverd og fridom for alle. Hagerup argumenterer difor for at den romantiske lyrikken bør lesast som utforsking av mangefasetterte eg-konstruksjonar:

«Med romantikken radikaliseres jegets forhold til samfunnet, slik at lyrikken som initieres, ikke først og fremst bør forstås som en jeg-erfaring eller oppdagelse av naturen eller følsomheten, men som en ny politisk opplevelse av det sansede eller en sanseopplevelse av det politiske»

Dette handla altså om framveksten av ein individualisme som på 1800-talet var like radikal som ideen om stemmerett for alle. I vår tid har individualismen blitt ein sjølvsagt, og kanskje problematisk, del av den rådande ideologien. Men det er likevel ikkje gitt at ein tydeleg identitet er lett oppnåeleg når vi lever i mange parallelle røynder både på nett og IRL. Kanskje handlar ikkje eg-fokuset om å eksponere ein eksisterande person, men om korleis identitet og kjensla av å vere eit «eg» blir til?

Dette er starten av eit lengre essay som er publisert i BLA nr. 1/2016. Les resten her