Category Archives: Noveller

Nora Eide: Familien din

Stramt om slakke familieband: Debutant Nora Eide er akkurat så nådelaus som ein god prosaist må vere.

Det er tydelege samanhengar mellom novellene i debutboka til Nora Eide, men menneska dei handlar om opplever lite fellesskap. Novellene har titlar som «Bestemoren din», «Etterkommerne dine» og «Moren din», og både første og siste tekst har overskrifta som også er boktittelen: Familien din. Isolert sett er det keisame formuleringar, men Eide veg opp for det med uventa tilnærmingar til emnet.

Form for mangel
Den første novella har tittelen «Foreldrene dine», men handlar om ei vaksen kvinne som skal møte sine potensielt nye foreldre. Ho har fått kontakt med dei via ei nettside der dei søkte etter ei vaksen dotter. I dei følgjande tekstane held Eide fram med å vise at det ofte kan vere sakn og smerte der den trygge og gode familiefellesskapen skulle ha vore. At familie kan vere vondt og vanskeleg som ingenting anna når ei dement bestemor dreg ned trusa fordi ho trur at barnebarnet er ein annan, eller når ei tenåringsjente betaler ein kamerat for å late som at han er broren hennar når ho har bursdag.

Nokre av tekstane er så korte at dei ikkje kan kallast noveller, og andre er i hovudsak bygd opp av replikkar. Eg var først skeptisk til dette skisseaktige preget, eg tenkte at forfattaren introdusere idéar utan å byggje dei ut til ordentlege historier.

Men fordi den tematiske samanhengen er så sterk, viser kvar tekst litt meir av kva som finst i skuggen av kjernefamilien. Ved å gjere det fragmentariske og springande til kompositorisk prinsipp, gir Eide form til den forvirrande og smertefulle mangeltilstanden som dysfunksjonelle relasjonar og svake sosiale band skaper.

Rett nok sit ikkje dei biletlege formuleringane alltid godt, som når ein baby blir omtala som «en pustende indrefilet». Men situasjonane som blir teikna opp er tydelege og poengterte. Sterkast er det å lese om dei urimeleg strenge foreldra i «Familiebandet ditt» og «Nærbutikken din». Her er Eide akkurat så nådelaus som ein god prosaist må vere.

Sett frå utsida
Familien vi kjem frå og den vi sjølv skal danne er emnet over alle andre i litteraturen, frå Adam og Eva til den psykologiske realismen som dominerer moderne romanar og noveller. Eide viser difor høge ambisjonar når ho på denne systematiske måten gir seg i kast med spørsmålet om kvifor familiefellesskapen er så viktig. I dei to siste tekstane nærmar ho seg også svar:

I den sidelange teksten «Ulykken din» blir ei bygd ramma av ei naturkatastrofe; eit jordras tar med seg mange bustadhus og to liv går tapt. Men for hovudpersonen, som tydelegvis ikkje hadde familie å misse, er dette ei god hending fordi det skaper ein fellesskap som er sterk nok til å inkludere også han. Det er effektiv og tankevekkjande lynprosa.

I den siste novella ser hovudpersonen på romantiske komediar for å overtyde seg sjølv om at også ho er del av ein fellesskap der ein lengtar etter kvarandre. Ho kjenner seg ofte meir som gass eller eit insekt enn ein person. Difor studerer ho «folk som har delt seg inn i grupper, rukket opp hånda, valgt hverandre uten at jeg visste at det skjedde». Ho vil så gjerne vere med, men veit ikkje korleis.

Mange er einsame i samfunnet vårt, og ein kan lure på om det er skuggesida av velstanden. Eide lukkast med å seie noko vesentleg om familien si rolle i dette, og ho gjer det med oppfinnsamheit, pasjon og presisjon.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.


Maia Kjeldset Siverts: Det ble en rotte!

Mykje rart om kjensler: Underleggjering blir underhaldning når debutant Maia Kjeldset Siverts erstattar psykologisk realisme med psykologisk absurdisme.


Den som er lei autofiksjonen kan no glede seg over ei litterær vending mot det absurde: Maia Kjeldset Siverts debuterer med forteljingar som alle er meir eller mindre absurde, meir eller mindre vittige. Ei kvinne som har kasta seg frå balkongen og døydd, kjem attende for å straffe kjærasten ved å ete seg sjølv framfor han. Eller mindre dramatisk: At ein ikkje kan grine på trikken fordi «Tårer regnes som forsøpling av offentlige rom». Her kan vi trygt snakke om underleggjering.

Fantasiparade
I eit forord på to setningar opplyser forfattaren om at «Alle mine tekster handler om emosjonsregulering» – eller mangel på det, kan ein vere freista til å legge til. Her er det den barokke overdrivinga som gjeld, noko som til dømes viser seg bruken av utropsteikn. Det tydelege opprøret mot at god litterær smak er det avdempa og underforståtte, gjer at Siverts slektar tydeleg på Ingvild Schades absurd-satiriske debutroman Drammens rekordbok frå 2015.

Lengda på forteljingane varierer frå nokre få linjer til nokre få sider, og dei kan handle om vennskap mellom machomenn, menn som er særs velluka, menn ein ikkje kan kjenne seg trygg på, par som går på teater, par som har sex, kvinner som blir heime på laurdagskvelden for å onanere og kvinner som et halve rosiner fordi dei kjenner seg som elefantar.

Tekstane demonstrerer ein vill kreativitet, men forfattaren har også gjort gode observasjonar av korleis ulike folk ter seg. Fleire av forteljingane er i realiteten karikaturar, til dømes av verdsmeister-mannen i «Han oppdaget verden først» eller forfattardebutanten som veit å iscenesetje seg sjølv i «Den neste Vigdis Hjorth».

Men dei fleste forteljingane manglar ein tydeleg tendens som gjer dei til satire. I «En slem fyr» fantaserer ei kvinne om at kjærasten har sex med ei anna kvinne medan ho sjølv ser på: «Jeg vil like å se deg ta en jente på nitten bakfra.» Det er ein tekst det er vanskeleg å plassere, til gjengjeld er det rom for tolking. Det blir litt som å lese dikt, ein treng ikkje å kunne stave ut ein bodskap i alt.

Omvendt psykologi
Det er enklare å more seg på ukomplisert vis over teksten «Hopp, snakk, spis» som berre i formuleringa verkar som ein bestialsk parodi på sjølvrealiseringsfilmen «Eat, pray, love»; det er her vi møter liket som et seg sjølv framfor kjærasten. Eller med «En venn er en av samme kjønn», kor Siverts karikerer mannlege venskap på eit vis som kombinerer bitter feministappell med festlege litterære referansar: «Han begynte å bruke ordet ømhet etter at kjæresten ga ham en intimitetsroman av Geir Gulliksen».

Og der har vi eit stikkord som kan karakterisere utgjevinga negativt: Dette er så langt unna ein «intimitetsroman» det er mogleg å kome. Psykologisk realisme om emosjonelle drama basert på verkelege hendingar er erstatta med kriminelle menn kalt Rotta som snakkar i store bokstavar og utropsteikn – eller med ei kvinne som vil bruke menn som muser for kunsten slik Picasso gjorde, og difor ringer Tomas Espedal.

Likevel er det ingen mangel på psykologisk innsikt her, dei er berre formidla på ein meir skrudd måte. Mari Kjeldset Siverts kombinerer innfall i overflod med evna til å formulere seg både uventa, kortfatta og humoristisk. Resultatet er i hovudsak godt: På sitt beste er ho særs underhaldande, på sitt verste berre litt forvirrande.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.


Rønnaug Kleiva: Western Desert

For opne landskap: Rønnaug Kleivas nye noveller er av varierande kvalitet. Dei fleste er for utydeleg og svakt formulert.

Det er ikkje ofte ein som kritikar tar seg tid til å kommentere omslaget på ei bok, endå det er mykje fint å sjå. Men designen på Rønnaug Kleivas lille novellesamling av året, Western Desert, er så slåande og vakkert at eg berre må nemne det: Ein kunstig raudfarga himmel over eit snøkvitt fjellandskap gir på same tid assosiasjonar til kulde og varme, ro og katastrofe. Novellene spelar også på motsetnader og det tvitydige, men den litterære kvaliteten lever ikkje opp til den visuelle.

Død og melankoli
I det siste har fleire etterlyst at forfattarar i staden for å ta utgangspunkt i si eiga erfaring brukar innlevingsevna si til å skildre andre slags liv. Og Kleiva gjer nett det: Boka inneheld sju korte noveller, alle med ein eg-forteljar som skildrar livet og relasjonane til sine næraste. Det er på sett og vis den mest fiktive forma av alle: Det er som å vere inni hovudet på nokon som fortel historia om seg sjølv til seg sjølv.

Det er ei vanskeleg form, spesielt når ein har velt ein forteljar som ikkje utan vidare liknar på ein sjølv, og det har Kleiva også gjort. Heile seks av forteljarane er menn, dei fleste er middelaldrande eller eldre, og død og sorg er viktige motiv. Kleiva lukkast faktisk best når ho rører seg lengst vekk:

Den siste novella, Enno er det berre november, handlar om ein mann i Serbia som sjølv er døyande. Han tenkjer attende på eit opphald i Oslo og ho som var elskarinna hans då og ein periode etterpå. Han verkar resignert, men på same tid fredfull, og den knappe, springande forma kler melankolien han ser livet sitt med.

Ein liknande melankoli pregar fleire av novellene, men ofte er det noko uklart i framstillinga som hindrar at eg vert gripen, sjølv når den bakanforliggjande historia er tap av ein son i terroren på Utøya. Det kan også vere fordi desse novellene har meir dialog i seg. Dei ofte svært knappe replikkane formidlar verken direkte eller indirekte den fulle tyngda av sorga. At språket er daglegdags og lite prega av biletleg tale, skulle i seg sjølv ikkje vere til hinder for ein sterkare effekt.

Noko manglar
I andre noveller er tonen kvassare, nesten – men berre nesten – satirisk. Det gjeld spesielt ei skildring av kva som rører seg i eit forfattarmiljø når ein eldre kollega brått døyr og både den eine og den andre nyttar høvet til å sole seg i avglansen i personleg vinkla nekrologar.

Den novella som går lengst denne vegen, og lukkast best  med det, er Livets framhald. Her er forteljaren ein kynisk mannsperson som systematisk jobbar med å dokumentere sin høgst personlege versjon av det som skjer både i yrkes- og familielivet, slik at han skal kome godt frå det om det oppstår ein konflikt der ord står mot ord.

Igjen fungerer det fordi verkemidla dreg i same retning. Brodden er også skarp nok til at humoren kjem fram. Stilen minner om Nina Lykke, men Kleiva lukkast ikkje like godt med å skrive fram ein komikk rundt haldningane ho blottar og indirekte kritiserer.

Som tittelen Western Desert seier, skildrar Kleiva situasjonar som kanskje kjenneteiknar eit typisk vestleg, mentalt landskap: Kjenslene er fortrengde, underkommuniserte eller finst rett og slett ikkje. Eg støyter på ein liknande problematikk i vurderinga; i dei fleste novellene kjennest det som at noko manglar, men det er vanskeleg å setje fingere på akkurat kva det er.

Teksten er tidlegare publisert i Dag og Tid.


Ida Hegazi Høyer: Historier om trøst

I drift mellom kroppar: Ida Hegazi Høyer skriv godt om sex, men det er noko distansert og retningslaust over historiene.

Sorg ser ut til å vere eit sentralt tema denne bokhausten. I fjor haust var det som at alt eg las handla om angst. Om kretsinga rundt slike tunge tema speglar forfattarstanden, det kulturelle klimaet eller berre meg som kritikar kan eg ikkje seie sikkert, men skulda for alt har nok marknadsliberalismen, akkurat det er eg aldri i tvil om. Så no lurer eg på om Ida Hegazi Høyer kan ha liknande baktankar når ho portretterer ei ung kvinne som døyver si indre smerte gjennom sex med framande? Historier om trøst tar oss med på ei reise gjennom europeiske soverom.

Sex og stemning
Ida Hegazi Høyer har sidan debuten i 2012 gitt ut éi bok i året, og den nye boka er hennar femte. Det er ingen tvil om at Høyers debut viste eit stort, litterært talent og at ho har utvikla seg vidare sidan, men eg synes nokre av utgjevingane ber preg av at det går fort unna. Historier om trøst har tydelege kvalitetar, men manglar den konsentrerte intensiteten og det oppfinnsame språket som eg tidlegare har sett så stor pris på hos Høyer.

Dei tre historiene om flyktige kjærleiksrelasjonar er lagt til i utanlandske storbyar; Lisboa, Berlin og Brussel. Både tittelen, Historier om trøst, og slikt den kvinnelege forteljaren seier gjer at boka kan lesast i forlenginga av romanen Unnskyld (2014). I denne intense og tragiske kjærleikshistoria, Høyers beste bok så langt, tar ein ung mann livet av seg når fortrengde traume brått blir avdekkja. Eit viktig symbol var ei gul badeand. Når ei badeand også dukkar opp hos mannen i den første historia i årets bok, skaper det difor ein samanheng som igjen peikar mot traumatisk fortid. Historia tar etterkvart ei uhyggeleg vending som er interessant konstruert, men krasjar med det flate stemningsleiet i teksten.

Den andre historia er den som i størst grad utforskar andre perspektiv på både kjærleiken og verda. Her blir den heterofile kvinna saman med ei anna kvinne som er innvandra frå eit afrikansk land og som deler ut klede til flyktningar. Høyer klarer å bruke skildringar av intimt samliv til å få fram tre heilt ulike pardynamikkar i dei tre historiene, ikkje minst får hovudpersonen tydeleg ulike roller. Det er godt gjort og det mest imponerande i boka. Ho skriv også nøkternt og godt om sex, det blir verken latterleg eller platt.

Psyke og samfunn
Men hovudpersonen er i alle tre historiene likegyldig og uforsiktig på ein måte som gjer at ho verkar lett deprimert, og ho flyktar frå eit tap i fortida som berre blir hinta om. Dette, samt at handlinga er lagt til byar i Europa kor kvinna søkjer trøyst hos framande, minner sterkt om Amalie Kasin Lerstangs debutroman Europa (2014). I begge bøkene får vi glimt av livet under heilt andre vilkår enn dei norske, men det er vanskelegare å tolke karakterane i eit samfunnsperspektiv hos Høyer. Men grunnen til den lunkne omtalen min er likevel ikkje det, men at historiene blir keisame når det ikkje skjer stort meir enn at to menneske møtast og blir intime. Framstillinga er detaljert og distansert på same tid, og har noko retningslaust over seg.

Ein kan velje å lese det også som uttrykk for kva stemning som rår blant unge vaksne i Europa for tida: At alt er usikkert og utbyttbart, ikkje berre jobbar, men også kjærastar, og at alle shoppar rundt for å skaffe seg det dei treng av både materielle goder og omsorg. Det bør altså vere mogeleg å skulde på marknadsliberalismen her òg.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.


Jan Kristoffer Dale: Arbeidsnever

Heilstøpt novelledebut: Jan Kristoffer Dales skildring av stille fortviling skaper stille begeistring.

Debutant Jan Kristoffer Dale har uttala i avisintervju at han ser seg sjølv som del av arbeidar- og standpunktlitteraturen. Men novellesamlinga Arbeidsnever er ikkje det rasande oppgjeret med kritikkverdige arbeidsvilkår som eg hadde venta, berre éi av seks noveller tar dette opp eksplisitt. Slik sett er det politiske ikkje iaugefallande. Derimot vaks det fram ei stille begeistring i meg ettersom eg las. Ikkje på grunn av noko spektakulært i språket eller historiene, men fordi Dale gjennom smålåtne skildringar av folk med usikker tilknyting til arbeidslivet og dårleg økonomi får fram ein mentalitet og ei atmosfære som seier mykje om tida og miljøet dei lever i.

Menn i skvis
Dale portretterer først og fremst menn utan høgare utdanning som lever i krysspresset mellom den tradisjonelle mannsrolla som forsørgjar og eit arbeidsliv som krev at ein er både lydig, fleksibel og effektiv, men utan å gi trygge arbeidsvilkår i retur. Kanskje er det ikkje arbeid å få i det heile, kanskje stikk kona av. Både den fysiske og psykiske helsa kan bli dårleg, men ekte menn bit tennene saman og klagar ikkje.

Tittelnovella handlar om Trygve som bur saman med den gravide sambuaren i eit hus eigd av svigerfaren. Han jobbar på bryggeri via eit vikarbyrå, og står alltid i fare for å ikkje få forlenga kontrakt om han ikkje presterer godt nok.

Dale skildrar både arbeidsvilkår og kva Trygve tenkjer om jobben direkte og utan spesiell litterær finesse. Men det dannar berre grunnlaget for det som kjem fram meir indirekte gjennom daglegdagse hendingar og knappe, truverdige dialogar skrivne på dialekt: Forståinga og solidariteten mellom Trygve og svigerfaren. Den mannlege fellesskapen står i kontrast til dei like kjærlege, men meir krevjande relasjonane til kvinnene. Her blir også tittelen til:

Mora hans pleide alltid å skryte av arbeidsnevene til faren hans: «Sånn ska’ nevene te’ ein mann se ut», hadde han hørt henne si. Hun hadde kommentert nevene til Trygve sist han hadde vært på besøk, studert dem fra den andre sida av kjøkkenbordet. Så hadde hun tatt nevene hans i sine, holdt dem og strøket en finger over de rue håndflatene hans og konstatert, med stolthet i stemmen, at han hadde fått arbeidsnever.

Dermed ligg det ikkje akkurat til rette for å fortelje at det harde fysiske arbeidet går på helsa laus for Terje, som verken er spesielt handy eller atletisk, men som heller ikkje klarte seg bra på skulen.

Kjærleik og tidleg død
Det karakteristiske spelet mellom det enkelt refererande og undertekst er verknadsfullt, til dømes i skildringa av den unge mannen med angst og depresjon som i novella «Jon» leitar etter ein lagnadsfellesskap. Novellene tematiserer elles korleis forskjellar i utdanning og inntekt skaper avstand mellom gamle vener og korleis omsorgsoppgåver blir styrande for kva både menn og kvinner kan få til av sjølvrealisering. I novella «Sør» samlar Dale trådane i ei rørande skildring av ei enke og svigerfaren hennar: Ektemannen har døydd etter det vi skjønar har vore ein hard kamp før han måtte oppgi gardsdrifta og ta jobb som bussjåfør – med påfølgjande helseproblem.

Det er ei oppgitt kjensle over heile samlinga, ein mild resignasjon som viser seg i mange små detaljar; som når André i «Levende bevis» finn seg i å gå med ein for trang blodtrykksmålar eit heilt døgn sjølv om han nesten svimar av smertene. Men nettopp i den kjensla fins både det vakre og det politisk ladde: Dale får fram dei menneskelege konsekvensane av ein tøffare arbeidsmarknad, den stille fortvilinga som ikkje gir seg dramatiske utslag før ein for tidleg død. Samstundes har han blikk for kjærleiken som ligg i viljen til å halde ut for sine næraste. Arbeidsnevar er ein særs heilstøpt og lovande debut.

Tidlegare publisert i Dag og Tid

 


Kristin Bjørn: Sant nok

Medrivande om intellekt og kjensler: Kristin Bjørn debuterer med innsiktsfulle og underhaldande noveller.

Litt sant, ganske sant, heilt sant eller kjempesant? I ei pragmatisk verd er sanning som valuta, moro og kjærleik: Ein må klare seg med det ein får tak i, eller lage sin eigen variant. Sant nok er tittelen på Kristin Bjørns novellesamling og skjønnlitterære debut, og dermed er vi alt på sporet av både tematikken og særpreget i tekstane.

Ærleg tala?
«Jo mer privat og personlig, desto viktigere tror de det er. De tror på ærlighet, stakkars, og tror at de kan skille det ærlige fra det uærlige ved å se på graden av personlige følelser involvert.» Læraren i novella «Det der med Svartedauden» er skeptisk til både kjensler og forenkla framstillingar i historiebøkene, og ser det som si oppgåve å lære elevane «rasjonell ærlighet». Men hennar eiga personlege historie viser at det kan vere vanskeleg nok berre å skjøne seg sjølv, då er det enklare å vite alt som er å vite om Svartedauden.

Kristin Bjørn kan verkeleg kunsten å byggje opp ei historie av ulike element som belyser og berikar kvarandre. Ho er då heller ikkje debutant som tekstarbeidar; ho har både skrive for og jobba med teater ved Ferske Scener i Tromsø.

Ikkje minst viser bakgrunnen seg i måten ho brukar stemmer på. Forteljarane verkar openhjartige – igjen; nok – men ofte er det noko emosjonelt, eller ein mangel på kjensler, som undergrev det som blir sagt. Tonen er gjerne skarp og direkte, og ein lett sarkastisk, svart humor gjer tekstane underhaldande, men peikar også mot dei meir kompliserte kjenslene som ligg under. Dermed blir effekten di sterkare når dei sjeldne, ømme stundene kjem.

Dette er ikkje ei slik bok kor du fell i stavar over vakre setningar, det er ulempen med ein litterær estetikk som har fokus på å skape truverdige stemmer. Men fleire av novellene inneheld scener som er sterke og fine.

Intellektuelt forsvar
Det som i størst grad skil Bjørn ut i mengda av novellistar, er at ho nyttar fagkunnskap om spesifikke emne til å portrettere forteljarane sine. Fokuset på det upersonlege er karakteristisk for hjernehelten, men kva dei er opptekne av, seier også noko om kva som er deira indre drama. Som forteljaren i «Desperado» seier:

«Hjernen min er vanligvis som et Afrika-kart, fylt av rette grenser, tilsynelatende logiske og ordentlige, men i realiteten basert på tilfeldige og følelsesstyrte beslutninger. Et kart over Nord-Afrika ser greit ut ved første øyekast, men er det ikke. Grensene er helt på bærtur.»

Bjørn utforskar altså forsvarsmekanismane intellektualisering og rasjonalisering. Kanskje modus operandi for mang ein litteraturkritikar? Verd å reflektere over, sidan noko kan gå tapt på vegen. Éin variant av emosjonell distansering finn vi hos den 16-åringe jenta i «Rettslære», som berre kan «gjøre de tingene man gjør når man elsker når hun ikke elsker. Hvis hun hadde elsket, hadde hun aldri turt». Ved å vise ein gift mann gjennom augene til den altfor unge elskarinna, snur Bjørn effektivt om på tankane våre om kven som er farlig for kven i ein slik relasjon.

Bjørns teaterbakgrunn kjem spesielt tydeleg fram i den tredelte teksten «Dance of a Muse», ei historie om samarbeid og sjalusi mellom to dramatikarar som personifiserer korleis den analytiske evna og den ekspressive emosjonaliteten treng kvarandre. Bruk av avisintervju, e-post og Facebook-chat er brot med den tradisjonelle novelleforma som ikkje er direkte revolusjonerande, men som ein heller ikkje ser så ofte. Her blir tematikken overtydeleg, men det er sterkt driv i teksten, og innblikket i teaterverda er interessant.

Alt i alt klarer Bjørn å kombinere det medrivande med det innsiktsfulle på ein måte som viser at norsk novellekunst berre har godt av meir drama.

Teksten er tidlegare publisert i Dag og Tid.


Haruku Murakami: Menn uten kvinner

Kjærleikssorg i trekantmønster: Det er to særs gode noveller i Murakamis siste samling. Resten er lett gløymde.

Kvinner klarer seg betre utan menn enn menn klarer seg utan kvinner. Vi har det til dømes dårlegare i ekteskapet og betre som einslege enn menn. Ironisk nok, gitt at kvinner er langt meir opptekne av menn enn omvendt. Det seier i alle fall Harald Eia og teorien om såkalla homososialitet.

Blir du provosert av slike generaliseringar, kan Haruku Murakamis novellesamling Menn uten kvinner utfordre deg ytterlegare. Boka består av sju noveller om menn som på ulikt vis har mist ei kvinne, men den dominerande modellen er trekanten: Mannens blikk på ein annan mann og gjennom det på seg sjølv, medan kvinna er det sams objektet, representantar for det «andre kjønnet» som det er vanskeleg å skjøne fordi dei avvik frå den mannlege normalen.

Kvinnemysteriet
Den første novella, «Drive my car», startar med ein påstand om at kvinnelege sjåførar kan delast inn i to kategoriar: Dei som køyrer for aggressivt, og dei som køyrer for forsiktig. Men sjølvsagt finns det, slår forteljaren også fast, kvinner som rett og slett køyrer «normalt». Den hovudpersonen som blir tillagt så skjelsetjande innsikter er enkemannen Kafuku, ein skodespelar som får kvinneleg sjåfør då ein augeskade hindrar han frå å køyre sjølv.

Samtalane med henne blir høve til å rulle opp historia om Kafukus møte med ein mann han veit var ein av elskarane til kona, som dei begge no sørgjer over. Men det blir den nær kjønnsnøytrale sjåføren Misaki som hjelper Kafuku å akseptere at han aldri kan få svar på kvifor kona var utru, sidan handlingane hennar var grunnleggjande irrasjonelle, som ein sjukdom. Og etter å ha avlevert desse forløysande orda, viser sjåføren sin aller beste eigenskap; ho veit når ho skal halde kjeft.

Den overdrive polariserte måten tenke om kjønn på seier nok meir om forskjellar mellom norsk og japansk kultur enn om menn og kvinner. Kanskje er det også Murakamis skrudde humor som gjer seg gjeldande, som når ein lege påstår at kvinner er født med «et selvstendig lyveorgan» som gjer at dei kan lyge utan å verken røpe seg eller få dårleg samvit.

Humor og realismebrot
Murakami er elles ein forfattar som har skapt kontrovers i japansk kulturliv fordi han bryt med japanske litterære tradisjonar og i staden er inspirert av amerikanske novellistar som Raymond Carver. Språket her er då også korthogge og tidvis tørt, utan at eg har grunn til å tru at ein kan skulde på Yngve Johan Larsens omsetjing. Men det har ein artig effekt at japansk dialekt er omsett til Odda-dialekt av Frode Grytten.

Den verkelege gode forteljaren Murakami viser seg først når han rører seg over i den poetiske surrealismen som ofte pregar romanane hans. Det gjeld «Sjeherasad», kor Murakamis tørre humor og evna til å formidle meining gjennom vakre, litt mystiske symbol kjem til sin rett når ei kvinne fengslar elskaren med rik fantasi og historier frå sitt eige liv. Det andre høgdepunktet er novella «Kiosk», kor forfattaren manar fram eit nesten magisk levande, melankolsk miljø i ein halvtom bar i eit gamalt hus med hage kor den nyleg bedratte innehavaren prøvar å halde kjenslene unna. Når sorga til slutt bryt gjennom, bryt også skiljet mellom røynd og draum saman i effektfull kontrast til den elles distanserte tonen.

Andre noveller har artige trekk, men tværer enkle poeng for lenge. Det er til dømes fiffig at mannen i «Da Samsa ble forelsket» vaknar opp som Gregor Samsa, eit spel på Franz Kafkas novelle «Forvandlingen» kor Samsa vaknar opp som kakkerlakk. Framhaldet er likevel lett gløymd. I sum er samlinga ujamn, men underhaldande – kanskje aller mest for menn.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.