«Ett evigt, ofullbördat allt»

Eg vil høyre til og eg vil vere fri. I Gunnar Björlings fragmentariske dikt finn eg eit språk som uttrykkjer både framandgjering, fridom og mystisk einskap.

«A zen monk walks up to a hot dog stand and says: Make me one with everything!» Dette er ein av dei få vitsane eg kan, eg høyrde han i ein film eg tilfeldigvis zappa innom for nokre år sidan, og som eg ikkje hugsar meir av enn det triste fjeset til Nicolas Cage og ein 40-årskrisebil i eit tørt, brunt landskap. Eg likte stilkrasjet i ordspelet (pølse med brød, lompe, ketsjup, sennep, sylteagurk, rå løk, sprøsteikt løk og rekesalat = mystisk einskap med universet), men kanskje festa akkurat denne vitsen seg fordi han spelar på noko av det djupaste i meg: At eg vil høyre til, høyre med, høyre saman. Og ikkje berre det, eg vil at verda skal henge saman; gi meining. Men som oftast gir ikkje verda meining, i staden ser verda ut til å bli meir og meir av ein kaotisk maktkamp mellom stemmer og påstandar.

I det siste synes eg at også samtidslitteraturen har blitt meir fragmentarisk og fleirstemmig: I BLA nr. 7/2017 skreiv eg at skjønnlitterære tekstar skrivne av unge, norske forfattarar ofte er sett saman av forteljingsbrokkar og litterære uttrykk frå fleire sjangrar. Dermed blir plutseleg ein del av utdanninga eg tok i førre årtusen relevant igjen – kven kunne vel ha ant at det skulle skje! Arbeidet med hovudoppgåva i litteraturvitskap om Gunnar Björlings fragmentariske poesi påverka meg sterkt, difor er dette eit essay ikkje berre om korleis ein kan tolke fragmentarisk litteratur, men om mine eigne forsøk på å få tankane, kjenslene og livet til å henge saman.

Björlings «Ja!»
Det fragmentariske er ei litterær form som både har oppstått gjennom lesing av ufullstendige restar av antikke manuskript og som eigen litterær sjanger med lang tradisjon (eit aktuelt døme er Lars Noréns Fragment, som nyleg kom ut i norsk gjendikting av Steinar Opstad). I og med Renessansen, kor interessa for kunst og litteratur frå Antikken blomstra opp, har ei fragmentarisk form blitt assosiert med opprør mot det kristne verdsbiletet kor alt som lever og alt som skjer skal passe inn i ei total og evig, guddommeleg meining. Men etter at både Romantikken, Modernismen og Postmodernismen har rulla over oss, er det lite igjen av ein slik dogmatisk tankegang om sanning og meining. Korleis skal ein lese det fragmentariske i dag?

Finlandssvenske Gunnar Björling (1887-1960) skreiv innanfor eit modernistisk paradigme, og var sterkt påverka av både Dadaismen som kunstnarleg program og Relativismen innanfor moralfilosofien. Det fragmentariske uttrykket vi finn i dikta og aforismane hans kan tolkast på fleire måtar: Som uttrykk for ein bestemt filosofi, som uttrykk for grensesprengande erfaringar som ikkje let seg fange i språk eller som uttrykk for depresjon og mangel på meining. Men dei ulike tolkingane utelukkar ikkje kvarandre. Kanskje er det også slik at det finst ein indre samanheng mellom desse ulike erfaringane og det filosofiske grunnarbeidet?

Dette er starten på eit lengre essay som stod på trykk i BLA nr. 9/2017. Les resten her.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: