Frederik Svindland: Pelargonia

Alt er så nær meg: Kombinasjon av det intenst kjenslevare og lyriske bilete gjer Frederik Svindlands debutroman til ei forfriskande og god lesaroppleving.

Eg har alltid tenkt at det er noko farleg med kjensler – samstundes som eg har vore så full av dei. Det hefta noko latterleg ved det: Å ikkje vere kul og ironisk, men snarare lett å begeistre, lett å røre til tårer og så oppslukt av sine eigne kjensler, tankar og fantasiar at det kan vere vanskeleg å faktisk få gjort noko.

Men med åra har eg sett ein motsett tendens òg: Å ha sterke kjensler eller til og med psykiske vanskar kan bli sett som teikn på at ein er djup og spesiell. No for tida er det ikkje nok å vere vanleg, ein skal helst skilje seg ut i mengda.

Det er mellom desse polane, det vanlege og det høgspende, Frederik Svindland rører seg i debutroman Pelargonia. For det finst vel knapt eit vanlegare innhald i ein debutroman enn nostalgiske barndomsskildringar. Likevel skil Svindland seg ut med ei utprega romantisk haldning – ikkje som i romantisk kjærleik, men som i den litterære epoken. Han har gjort pelargoniaen, som finst på tallause norske terrassar, til 2017-svaret på romantikkens blå blome, og blitt løna med nominasjon til Tarjei Vesaas debutantpris.

Nyanserikdom
Når forteljaren på første side skildrar opplevinga av heimen og landskapet han vaks opp i, karakteriserer han samstundes sin eigen måte å fortelje på:

Alt stort og smått som skjer får lov til å være så høytidelig som vi selv føler det, det er ingen historie her å rette forestillingene sine etter, bare rekken med hverdagslige øyeblikk, det umiddelbare som utløses i alle ting, liksom det finnes en egen rettferdighet i det som gror, i det som slipper, i det som speiler seg.

For denne forteljaren er sjølve livet ikkje hendingane, men opplevinga av naturen, heimen, foreldra. Saman med andre føler han seg utanfor, så han er bekymra for framtida: «Hvis moren min glemmer meg, er jeg virkelig ingen.»

Eit særtrekk ved romanen er at store tema berre let seg ane som utydelege landskap bak detaljane forteljaren fokuserer på. At han har psykiske problem, kjem fram i omtale av fotballspeling, som lenge var «en finte ut av fobiene». Så misser han konsentrasjonen og opplever at ballen tar hemn. Kanskje er det det same indre trykket som gjer det vanskeleg samle hendene om noko, «det er som å fylle et melkeglass med en høytrykkspyler».

For å spegle dei sterke sanseinntrykka tyr Svindland flittig til poetisk biletbruk: «Himmelen er uthvilt og enfoldig.» Det kunne ha blitt klamt, men i staden gjer den uredde bruken av sterke kjensler og personlege metaforar at boka kjennest som eit møte med noko nytt. Mangelen på dramatikk gjer at forfattaren verken hamnar i det svulstige eller ufrivillig komiske. Ein kan sakne eit tydelegare historie, men språket gjer lesaropplevinga interessant og god.

Økolitteratur
Frå Henrik Wergeland til Sigbjørn Obstfelder, Inger Hagerup (som eg lånte overskrifta frå) og Tarjei Vesaas sjølv – biletet av den inntrykksvare og kjensleridde forfattaren er velkjend nok. Men det er likevel ikkje vanleg no for tida at ein ung mann skriv om kjensler for naturen og foreldra sine på så gjennomført lyrisk vis. Her fins det ikkje spor av verken humor, sex eller intellektuelle analyser. Som romantikarane nyttar Svindland i staden ei fragmentarisk form til å løfte fram ei personleg oppleving av det jordiske og forgjengelege.

Ein kan lese boka som økolitteratur, kor mennesket blir skrive inn, ikkje som herskaren, men som del av naturen, avhengig av den store heilskapen. Svindland rører seg difor vidare frå autofiksjonstrenden mot ein litteratur der forteljaren er tydeleg til stades, men likevel får fram at det er verda som skaper mannen – ikkje omvendt.

Teksten var publisert i Dag og Tid 10.03.2017

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: