Clarice Lispector: Nær livets ville hjerte

Ekstatisk hoggorm: I den sensasjonelle debutromanen frå 1943 skriv Clarice Lispector om gleda og einsemda i å vere ei utprega intellektuell og emosjonell kvinne.

Clarice Lispector er den einaste forfattaren som har gitt meg noko nær ei mystisk oppleving. Eg skal ikkje prøve å skildre det, men eg skjønar kvifor ho har blitt samanlikna med ein mystikar som Teresa av Ávila.

Men sjølv før dette vart eg så takksam som eg aldri før har vore eit forlag då eg fann ut at Bokvennen skulle gi ut nye omsetjingar av Lispector. For sjølv om bøkene, opprinneleg skrivne på portugisisk i Brasil av ein jødisk immigrant frå Russland, no er å få tak i på både svensk og engelsk, er det viktig at dei blir omtala og lett tilgjengelege på norsk. Kvifor? Fordi Lispector viser kor mykje av det litterære som handlar om å gi språk til kjensler, og at dét ikkje berre er ei kjelde til intellektuell og moralsk innsikt, men også å nærme seg det største mysteriet av alle: Kva det er å leve.

Det ville hjartet
Bokvennen ga i 2015 ut Lispectors siste roman: Stjernens time, nydeleg omsett av Ida Munch. I 2016 kom debutromanen som i 1943 gav Lispctor status som litterært stjerneskot: Nær livets ville hjerte. Tittelen er henta frå James Joyce-sitatet i epigrafen, men inneheld i original form ikkje ordet «livets». Eg tippar omsetjaren har brukt ordlyden i den norske Joyce-omsetjinga, men dermed blir tittelen meir abstrakt enn det dyrisk instinktive, sanselege og rå som hovudpersonen Joana er så fascinert av.

Den foreldrelause jenta vart sjølv kalla ein hoggorm fordi ho heilt frå barndomen av verka kald og skremmande på tanta ho budde hos. Men sjølv finn ho intense gleder i sitt indre liv, noko som blir problematisk når ho som vaksen forelskar seg: For korleis skal ho få tid nok aleine? Og kven orkar i lengda å vere saman med ei kvinne så intens, overlegen og uavhengig som henne? «Ja, snart ville hun bli for tung for ham med sin overflod av mirakler.» Joana merkar snart konkurransen frå den sindige og varme kvinna som ikkje har noko større ønske enn å vere kone og mor.

Ein stor del av gleda ved å lese Lispector er å finne i dei uventa formuleringane og den rammande humoren, som når ho lar ein ung, ambisiøs mann kaste nykjøpte drops i rennesteinen fordi han bli usikker på om «store menn» brukar å ete sukkertøy. Men aller mest er det evna til å kople det indre livet direkte på originale filosofiske perspektiv som skiljer Lispector frå alt anna eg har lese.

Rusande vital
Det er interessant å sjå kor mykje av både språk og tematikk som er sams mellom Lispectors første og siste roman. Sjølv om ein kan merke at det står ei mindre erfaren – men likevel eksepsjonell – kvinne bak debuten, så er den karakteristiske stilen på plass, spesielt dei brå kasta mellom fortviling og ekstase, det førrasjonelle og det skarpt analyserande.

Dei mange skildringane av affekt, som hos ein mindre gåverik forfattar raskt kunne ha verka pubertale, er hos Lispector mangefasetterte og originale. Men den modne Lispector er både meir raffinert og meir kompromisslaus.

Anne Elligers omsetjing verkar solid, men bokmålet er noko konservativt og stivt. Når ho til dømes formulerer seg slik: «det er umulig å være noe utover det man er – og likevel overgår jeg meg selv, sågar uten deliriet», står det ikkje så godt til den unge, opprørske Joana. Forlaget har elles rota godt med årstala på smussomslaget; Lispector var ikkje sensasjonelle 17 år då ho debuterte, men 23. Det er likevel uviktige bagatellar i møte med litteratur som er like overraskande og rusande vital 74 år etter nedskrivinga.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.

 

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: