Morten Øen: Tellemarck

Vill Vest-Telemark: Det luktar brunsvidd flesk av Øens nerdemacho western-eskapisme.

Morten Øen er poeten som vart drittlei den jålete kunsten og vende attende til Morgan Kane. Han har utgjeve elleve diktsamlingar og fem romanar tidlegare, og det anar meg at årets roman, som er mitt første møte med forfattarskapen, ikkje er heilt representativ. Tellemarck er nemleg ein western-pastisj, der hesten er bytta ut med snøscooter, indianarane med bygdefolk i indre Vest-Telemark og cowbyen med ein forfylla, desillusjonert, nerdete altmogelegmann av ein forfattar. Den fantasifulle stavemåten i tittelen er henta frå eit gamalt nederlandsk kart, trykt i boka, der Telemark er ein blank flekk fordi kartmakarane aldri våga seg dit.

Sjangervill
Teksten startar i det tilsynelatande sjølvbiografiske, men tar første stikkveg ut i fantasien. Øen er i ferd med å drikke seg i hjel etter å ha blitt forlaten av kona då fotokunstnaren Frank kjem på besøk. Når det kjem trugslar i postkassa og ei øks i døra, vil dei røme bygda, men blir vitne til at det lokale kraftverket blir sprengd i lufta og utløyser ein «tsunami» i innsjøen. Straumen forsvinn, og forsøket på å redde ein skada sambygding blir til skotveksling og ei vill jakt over fjellviddene. Øen går ikkje inn i klimadystopitrenden, snarare er den tilsynelatande apokalypsen eit påskot til å oppsøke hytta til Kjell Hallbing, kjæle med nysmurde skytevåpen og finne sin indre helt i ei tøff, men enklare verd.

Men i staden for å satse alt på dramatikken, gjer Øen western-førelegget til kulisse for ei rad innfall og utfall, og tillet seg det meste. Her er ville skytescener der namngjevne forfattarar døyr, eksistensielle samtalar, trekantsex og eit halvhjerta forsøk på å restaurere Vidkun Qvisling som ein velmeinande, men akk så misforstått statsmann.

Saman med fascinasjonen for valdsglade «survival of the fittest»-scenario og vidareføring av western-sjangerens mannssjåvinistiske kvinnesyn (enkle, men svikefulle sjeler som serverer mat og kjem krypande inn under skinnfellen om natta), framstår boka som lett brun i kantane. Metakommentarar viser at forfattaren er klar over kva inntrykk han gir, men at han berre lar det stå til: «Jeg prøver å tenke hvor politisk ukorrekt den setningen kunne vært, om verden var som før, men begynner heller å le.» Mannspsykologien i det kunne ein nok skrive mykje om.

Nerdemacho i dovremakko
Småbarnsmødre frå suburbia er nok ikkje målgruppa her. Likevel fann eg romanen underhaldande fram til dei nemnde, brunsvidde haldningane vart litt for plagsomme. Ei leiken og lite sjølvhøgtidlege «gi faen»-haldninga pregar forteljaren, noko som mellom anna gir seg utslag i sleivete, men artige utsegner om litteratur- og kulturscena. Teksten er også pepra med nerdemacho fun facts og bisarre anekdoter. Mellom anna er Frank besatt av historier om folk som tyr til kannibalisme for å overleve i ekstreme situasjonar. Det viser seg å ikkje vere eit frampeik, og det er faktisk litt synd.

For når forfattaren først går for ville tilstander, hadde boka blitt meir interessant om han tok historia heilt ut i det ekstreme. I staden lar han hovudpersonane ved hjelp av mot og kløkt stå sigrande att i ei bygd merkeleg urørt av dramatikken. Forfattaren framstår dermed som ein av dessse han sjølv utpeikar som innmari irriterande: Smartare enn dei fleste, men ikkje smart nok til å la vere å skryte av det kvar gong sjansen byr seg. Og mest oppteken av at det skal gå godt til slutt.

Teksten er tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: