Marita Liabø: Pusteproblem

Samanbrot i vår tid: Marita Liabø leverer eit sterkt kvinneportrett som går rett inn i aktuell kjønnsdebatt, men kor spørsmålet om kjønn kanskje ikkje er det viktigaste likevel.

«De sier at mange husmødre faktisk går og håper på et nervøst sammenbrudd, sa hun lavt og dirrende. At det skal briste helt for dem en dag, så de bare ligger der, og det blir tydelig for alle at begeret er fullt og nå kan de ikke mer. Bli brakt på sykehus og ligge i en hvit seng og se i taket. Uten ansvar. Jeg kan forstå dem.»

Eg har nett lese mykje av Ebba Haslund, difor dette sitatet frå gjennombrotsromanen hennar, Middag hos Molla frå 1951. Tjuefire år seinare utkom den meir kjende romanen Bare et lite sammenbrudd, om husmora som ser ut til å ha alt ein kan ønske seg, men som drikk seg full, spyr og flyktar frå sitt eige 50-årslag. 39 år etter det igjen, altså i år, kjem Marita Liabø med romanen Pusteproblem om ei kvinne som også opplever eit «lite» samanbrot. Så: Er det like vanskeleg å vere kvinne i dag som det var den gong husmødre gjekk heime aleine, understimulerte og overarbeidde? Eller er tendensen til å spore personlege problem attende til normer og samfunnsstrukturar overdriven?

Kvinne på randen
Desse spørsmåla stiller eg meg etter å ha lese Pusteproblem, sidan debatten for tida går om kvifor kvinner vert oftare sjukemelde enn menn og kvifor «flinke jenter» får psykiske problem. Og Liabø skildrar ein hektisk kvardag mange slitne småbarnsmødre vil kjenne seg igjen i. Men kanskje vil fedrene kjenne seg like mykje igjen? Eller like lite?

Liabøs teknikk er nemleg å stadig avsløre nye lag av historia: Hedda kavar aleine med levering og henting av fire born, ho jobbar som lektor og har nett blitt dumpa av ein kollega ho har hatt eit heitt eventyr med. Så kjem ektemannen heim frå reise. Ok – det er lett å forklare utruskapen med at ho er ei overarbeidd og forsømd kvinne. Men gjennom skifte av synsvinkel kjem det fram at situasjonen ikkje er så enkel.

Ektemannen er slett ingen unnasluntrar, og kontrastane i Hedda sjølv er store. I hovudet på den ytre sett lystige og sosiale kvinna blandar klagesangen, sjølvkritikken og sjølvbedraget seg i ein aldri kvilande kakofoni. Gradvis blir det klarare at det hektiske livet kanskje ikkje er årsak til problema, men snarare ei flukt  frå ein djupare mangel. Hedda sjølvmedisinerar med både rus og oxytocin, altså hormonet som vert frigitt når kvinner får orgasme, føder eller ammar. Firebarnsmora er ikkje berre litt glad i ein dram og ikkje berre litt promiskuøs, heller.

Krisa bryt ut
Liabø ser ut til å nytte den litterære metoden som har vorte så vanleg: Å skrive nær opp til eigen kvardag, men overdrive og skru hardare til for å spisse plot og tematikk. Som Ibsens Hedda Gabler har den moderne Hedda eit mørker i seg som det ikkje utan vidare er enkelt å forklare, sjølv om Liabø har lagt ut spor lesarar med sans for psykologisering kan tolke. Det fungerar strålande, for sjølv om Hedda er ein karakter få vil ønske å identifisere seg med, så er det nok gjenkjenneleg her til at det får meg til å grunde på eksistensielle spørsmål rundt grunnleggjande emosjonelle behov og aldring. Og på om ikkje dei psykologiske mekanismane bak oppførsel som hennar er likare på tvers av kjønn enn ein skulle tru.

Liabø, som debuterte i 1999 og har utgjeve ni bøker frå før, er altså sterkt tilbake. Språket er meir prega av presise observasjonar enn av slåande formuleringar. Men karakterstudien av eit menneske før og idet krisa bryt ut er svært interessant.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: