Hanne Ørstavik: På terrassen i mørket

Tenkepause: Hanna Ørstavik utforskar kjærleikssorg og emosjonelle mønster frå barndommen, men spinn for lenge på tråden frå i fjor. 

I romanen Hanne Ørstavik gav ut i 2013, Det finnes en stor åpen plass i Bordeaux, møtte vi ei kvinne som var frustrert over at kjærasten ikkje var i stand til seksuell og emosjonell nærleik. I årets roman, På terrassen i mørket, møter vi Paula som har gjort det slutt med kjærasten, forlate ei (truleg ME-sjuk) tenåringsdotter og reist til Sør-Spania for å kome gjennom kjærleikssorga. I tillegg er ho sosialantropolog med eit ganske spesielt forskningsprosjekt: «jeg skal gjøre feltarbeid, jeg skal tilby meg selv, gjøre eskortetjenester.» Dette skal ho altså ha søkt og fått offentlege midlar til å gjennomføre. Eg veit ikkje om det er meint som ein syrleg kommentar til norske forskningsmiljø, men truverdig er det i alle fall ikkje.

Tankar om kjensler
Så er det heller ikkje spor i teksten av anna forsking enn den som kan gjerast over ein drink på terrassen i søvnlause netter, sjølv om vi får høyre om forskarparet Margaret Mead og Gregory Bateson. Tanken går til forskaren i Vigdis Hjorths Hjulskift som sat på kafe i utlandet og vart distrahert i forskinga fordi skoa ikkje matcha veska. Når fiksjonen er så tynn, kan ein like godt skrive om ein forfattar som reiser til utlandet for å skrive roman. Men nok om det!

Hanne Ørstavik gjer det ho kan best: I eit konkret, men symbolladd og kjenslevart språk utforskar ho korleis emosjonelle traumer frå barndommen lagar mønster det er nesten umogeleg å bryte ut av. Men forteljinga og karakterane liknar så mykje på dei i den førre romanen at spørsmålet melder seg: Kvifor ei ny rammeforteljing, kvifor ikkje heller ein oppfølgjar? Ein effekt er i alle fall at fokuset blir dreia vekk frå dei faktiske personane og over på psykologien, frå plot til refleksjon.

Eit plot som inneheld sal av seksuelle tenester kunne elles ha opna opp for så mykje, både dramatikk og tankar om dei som lever av dette fordi dei må. Slik blir det imidlertid ikkje, og dei få sexskildringane har det same tekniske, distanserte preget som dei hadde i førre roman. Dei blir ein demonstrasjon av det Paula slår fast alt i innleiinga: «Det er kommet en kile i meg, en råk. Jeg kan gjøre hva som helst, nærmest, med kroppen min. Late som enhver følelse. Men jeg føler ingen ting.»

Panteisme
Prosjektet for Paula blir dermed å bli emosjonelt heil igjen så ho i framtida kan gå inn i ein kjærleiksrelasjon utan å utslette seg sjølv og Vera, ein biolog frå Ecuador som også er sjaman, får ei sentral rolle i dette. Ørstavik brukar også totemdyr som gjennomgåande motiv og nærmar seg slik eit panteistisk verdsbilete. Mørket som opptrer både i tittelen og hyppig utover i teksten, representerer dermed det ukjende Paula må gi seg over til når ho har nådd grensa for kva rasjonelle tankar aleine kan hjelpe henne med. Det er ei spennande tematisk vending, spesielt i ei bok der handlinga paradoksalt nok nesten er fortrengt av ei aldri kvilande tankjerekkje.

Eg får den ambivalente kjensla som fleire av Ørstaviks siste bøker har gitt meg: Her mykje å hente både av interessant psykologi og godt nytta språklege bilete. Men ein kan også bli trøytt av å vere i denne insisterande stemma som er både forteljar, hovudperson, studieobjekt og historia på ein gong. Ørstavik skriv aldri dårleg, men her spinn ho for lenge på emne som vart introdusert i fjor og går ikkje langt nok inn i noko nytt til å verkeleg begeistre.

Tidlegare publisert i Dag og Tid

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: