Alice Munro: Bare livet

Alice Munros siste bok gir meg trong til å takke forfattaren for alt ho har delt med meg – og fortelje henne løyndomane mine.

Det erotiske møtet er eit stadig tilbakevendande tema i forfattarskapen til Alice Munro. Ikkje sexen, men den spenninga som kan oppstå mellom to menneske, det som berre er der sjølv om ingenting blir sagt, umogeleg å ignorere. Dei novellene som ikkje er ein variasjon over det temaet, inneheld som regel likevel møte av eit eller anna slag, møte som aktiverar eit minne, ei redsle, ei innsikt. Kvart menneske representerer ikkje berre ei, men mange historier, og kvart nytt møte kan forandre alt. Etterkvart har Munro også fortalt så mykje om sitt eige liv gjennom novellene at eg synest eg kjenner henne, og – litt mindre logisk – at ho kjenner meg.

Framleis magisk
Eg veit ikkje korleis ho får det til. Så kvar gong eg opnar ei ny bok av Munro fryktar eg at magien skal vere borte, at skrivemåten og tematikken skal ha blitt for velkjend og dermed keisam. Og ja – alt i den første novella i samlinga Bare livet dukkar eit kjent motiv opp: Det tilfeldige erotiske møtet på eit tog. Men magien er der! Er det fordi den no 82 år gamle forfattaren alltid klarar å tilføre noko nytt? Velkjende tematiske element vert til saman ei ny vedkjenning av skuld; korleis alle oppslukande interesser, enten dei er av fagleg eller erotisk karakter, tek merksemda til mora vekk frå barnet. I andre noveller skildrar ho korleis kjærleik og svik kan gli over i kvarandre, korleis eit dårleg sjølvbilete kan stenge kjærleiken ute, og ho portretterer eit menneske på veg inn i demensen.

Så det er ikkje berre gjenkjenninga som skaper magien, heller ikkje berre den psykologiske innsikta, og eg ser det igjen og igjen i novellene som følgjer: Munro fortel akkurat nok, men ikkje for mykje. Så generelt at lesaren vert ein medskapar, men med nok detaljar til å setje steminga, så du er der det skjer og kjenner det hovudpersonen kjenner.

Det er godt å merke at den feira novellisten, trass i tidlegare utsegner om at ho nok har skrive si siste bok, framleis veit å setje ord på korleis livet kan gjere uventa vendingar, også når ein blir gamal. Ei av dei sterkaste novellene i samlinga, Dolly, skildrar korleis eit par på 83 og 71 år vurderer å ta sjølvmord saman fordi det likevel ikkje er meir å oppleve, for rett etterpå å bli ramma av sjalusi av det slaget som gjer ein midlertidig utilrekneleg. Plutseleg er alderen irrelevant: «Jeg hadde glemt hvor gamle vi var, glemt alt. Hadde trodd at vi hadde all verdens tid til å lide og klage.» Det er engasjerande, humoristisk og rørande. Og Aase Gjerdrum har gjort ein strålande jobb med omsetjinga.

Siste bok?
Siste del av boka er kalla Sluttstrek, og inneheld fire tekstar som ifølgje forfattaren er «det endelige – og mest nærgående – jeg har å berette om mitt eget liv». Ho deler barndomsminne der særleg foreldra står sentralt, og igjen er mange element gjenkjennelege frå tidlegare noveller. Likevel passar tekstane godt i akkurat denne samlinga både fordi minner er ein viktig del av alderdomen, og fordi innsikta om eiga skuld frå opningsnovella vert forsona med realitetane: «Vi sier om enkelte ting at de ikke kan tilgis, eller at vi aldri vil tilgi oss selv. Men det gjør vi – vi gjør det igjen og igjen.»

Eg håper dette ikkje er siste bok frå Alice Munro. Men om så er, vil samlinga som i originalutgåve har tittelen Dear life bli ståande som ei vakker avslutning fullt på høgd med resten av denne viktige og kjære forfattarskapen.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: