Erling Kittelsen: Jeg, Jako

Erling Kittelsen er ei viktig motstemme i eit samfunn som meir og meir liknar eit nøye overvaka kjøpesenter.

Erling Kittelsen er ein forfattar eg knapt kjenner meg kompetent til å skrive om. Sidan debuten i 1970 har han utgjeve over 30 bøker; dikt, skodespel, romanar og fablar. Han er mytekjennar og gjendiktar av norrøn såvel som sumerisk og koreansk poesi.

I 2001 vart eg, som fersk bokmeldar, beden om å melde Vindkald, gjendikting og kommentar til kvad frå Den eldre Edda. Eg måtte gi boka attende og seie at det blei for vanskeleg for meg. Men då eg høyrde at Kittelsen no har skrive ein roman om rusproblem blant ungdom, fekk eg lyst til å prøve igjen. Det er eg glad eg gjorde, for Kittelsen er ei viktig motstemme i ei tid der eg meir og meir får kjensla av å leve i eit nøye overvaka kjøpesenter, kor individet er redusert til kunde, arbeidskraft og produkt.

Bjørnebrøl
Jeg, Jako er ein moderne fabel om å falle utanfor i eit samfunn der krava er høge for den som skal «produsere og passe inn», og om kva som kan hente ein inn i ein fellesskap igjen.

Eg-forteljaren sit innst i en fjordarm på Sørvestlandet og skriv om den gongen han var ein ung narkoman på flukt som fekk skjule seg hos ein eldre mann. Jako er hans alter ego – kanskje sjåaren eller eventyraren i han? Og som i eventyret dukkar det opp tre gode hjelparar: Haren hjelper han å ikkje bli fanga i psykiatrien, reven er ei støtte i kampen mot byråkratiet og bjørnen lærer han å vente på sann kunnskap. Og brøler når det trengst.

Plotet er i seg sjølv ikkje spesielt overtydande: Unge narkomane gutar må reddast frå eit mystisk, nyreligiøst ruseksperiment. Det er visst fort gjort. Det er vel heller ikkje originalt å hevde at unge som fell utanfor er eit symptom på at noko er gale med samfunnet.

Likevel kjennest det som dette er rett tid for gamle bjørnar å komme ut av hiet og brøle. For noko viktig går tapt i all målstyring og talfesting, noko ungdom dermed vil søkje andre stader: «… ingenting skulle renne ut i sanden, ingenting stanse opp og ikke vite retningen, inni en spiral, måtte hoppe ut av den. Noe må jo hvile i seg selv, det første trinnet til selve seg selv.»

Eit vist språk
Det viktigaste i boka er likevel demonstrasjonen. Kittelsen går motstraums i ei tid der det byråkratiske revisorspråket er i ferd med å ta over den offentlege samtalen:  «Innvandrarrekneskap», «stykkprisfinansiering», «kvalitetsreform». Den dominerande modellen for organisering er marknaden, der all samhandling er handelstransaksjonar med utbytte som målestokk. I eit slikt samfunn er det ikkje rart at poesien blir marginalisert. Men aldri har vi vel trunge så hardt å sjå gjennom frasene og finne eit nytt språk for realitetane rundt oss.

Kittelsen har eit språk som opnar opp, samstundes som det ber vidare ein visdomstradisjon som står i fare for å forsvinne. Han demonstrerer at språket kan ta imot det det ikkje er rom for i eit trangt samfunn, og at ein gjennom ord kan finne ein alternativ fellesskap og ei ny oppleving av verda.

«Jeg så fortellingen som et fint stoff som utkrystalliserte seg, knitrende gloser som blei stående alene eller dannet kjeder, ja, setninger som svermet over himmelen og møtte andre svermer som åpnet for andre svermer igjen. Jeg prøvde å få øye på en sverm som var min og sammenvevd la seg utover kloden.»

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

 

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: