Gaute Heivoll: Over det kinesiske hav

Heivoll skriv med patos og nostalgi om gode menneske. Det er vakkert. For vakkert.

Ein mannleg diakon vaskar ein 37 år gamal mann som har gjort på seg, det er den psykiatriske pasienten Christian Jensen som har lagt seg i fosterstilling for å døy. Veker seinare skal likbilen hente han, men det er umogeleg å køyre fram til huset på grunn av stort snøfall. Då set diakonen kista på kjelken, seg sjølv på kistelokket, og så ber det utfor bakkane.

Scena illustrerer at godleik ofte er ei svært så praktisk affære; i møte med dei vanskelege realitetane handlar det mest om å finne løysingar og lite om svulmande kjensler. Likevel er Gaute Heivolls nye roman vakker på grensa til det sentimentale. Det svekkar eit prosjekt som elles er både sympatisk og medrivande.

Poetisk patos
Som i Heivolls gjennombrotsroman frå 2010, Før jeg brenner ned, byggjer handlinga på faktiske hendingar i heimetraktene til forfattaren. Diakonen og sjukepleiarkona hans har tatt i pleie ein søskenflokk på fem og tre vaksne menn, alle med utviklingshemming eller psykiske vanskar. Deira eigne born får difor ein oppvekst ulike alle andre.

Boka er full av stemningsskapande naturskildringar, det er glitrar, skjelv og blinkar i vatn, lauv og tårer. «Alt blomstret og biene fløy gjennom kveldene som om de bar vekten av drømmene sine på ryggen». Saman med ein tradisjonelt tilbakeskodande komposisjon gir dette teksten eit djupt nostalgisk drag.

Ofte lar forfattaren einskilde setningar stå som eigne avsnitt, så dei liksom manar til ettertanke. Det ladar teksten med patos og skjebne, til dømes som dramatisk frampeik: «Jeg så henne aldri sånn igjen». Andre gongar gir verkemiddelet vel mykje tyngde til enkle faktum, som når søskenflokken har hatt dei biologiske foreldra sine på vitjing: «Ingen visste hva de sju hadde snakket om». Forfattaren brukar påfallande mange formuleringar om kva ein ikkje visste og kva som ikkje vart sagt. Det blir som tydeleg skilta «hol» i teksten: Inngang til undertekst her!

Alt vel?
Eg-forteljaren i boka er sonen i huset, som fortel om skjebnetunge dagar i barndommen. Skildringane av møta med den jamaldra Ingrid, som ikkje kan snakke, er sterke og gripande. Midt i nostalgien og patoset finst det også humor, men av det særs lune slaget. Eg tar meg i å sakne litt av råskapen og desperasjonen frå Ingvar Ambjørnsens Elling-trilogi, eller den mørke irrasjonaliteten frå Heivolls Før jeg brenner ned.

Teksten går rett og slett ikkje nær nok, men held ærbødig avstand til alt, og spesielt til foreldra med det beundringsverdige livsprosjektet. Det er synd, for det hadde det vore interessant å få sjå dei gode hjelparane som heile, komplekse menneske.

Så sjølv om eg ofte vart rørt av romanen, trengde spørsmålet seg på: Er det slik at alt er vakkert på avstand, sjølv sorg og sinnsliding? Kor har det rå og stygge blitt av?

Alle dei fem evneveike søskena vert steriliserte i løpet av boka. Men sjølv over desse hendingane ligg det som eit saktmodig slør; det er som teksten sjølv har blitt fråtatt alt av seksualitet, konflikter, opprør, svik eller noko anna upassande. Det som står att, er stemningsfull melankoli, kledeleg respekt og godmodig humor. Det gir ei god leseoppleving. Men er det ikkje eigentleg for godt til å vere sant?

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

 

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: