Arne Ruset: berg brest

Ein krans om det som brest

I novellekransen berg brest bind Arne Ruset saman då og no, her og der, og opnar ei dør til noko som verkar så kjent.

Arne Ruset traff meg heime på så mange måtar med novellekransen berg brest. Dei korte novellene er like delar poesi og prosa: Lange, rytmiske strekk med samanhekta setningar skildrar verda slik ho ser ut for kjende bygdekarakterar; som den omreisande predikanten, spelemannen, den innflytta læraren, den nykonfirmerte odelsjenta og den ugifte attergløyma som berre har tanken på etterlivet å trøyste seg med.

Og det eit folk eg kjenner meg heime hos. Mentaliteten som pregar sunnmørsbygda; den praktiske tilnærminga til livet og den kontante kommentaren, grublinga og den religiøse lengten. Alt som aldri vert sagt, men som kjem fram likevel – det opna ei dør attende til noko så veldig kjent, til det eg kjem frå. Ein kan altså bli høgstemt av mindre.

Åndeleg drama
Arne Ruset er mest kjend som poet, men har òg skrive noko prosa, og fekk Kritikerprisen for barneboka Aldri åleine i 1987.

Senteret i den nye novellekransen er ei naturkatastrofe, og det er ikkje sagt direkte, men eg vil tru at det handlar om Tafjord-ulukka, som også ramma bygda kor Ruset vaks opp, Fjørå. Det var natt til 7. april 1934 at fjellblokka Langhammeren raste ut i Tafjorden på Sunnmøre og skapte flodbølgjer som feide med seg fleire gardar. 40 menneske omkom. Liknande ulukker er kjende frå århundra før i dette området, og også idag finst det ein fjellsprekk som vert overvåka av di ein fryktar eit skred: Åkerneset i nabokommunen Stranda.

Heilt frå starten lar Ruset det trivielle og det overnaturlege blandast på overraskande vis, når fire englar i teksten «oppsong» forsyner seg av maten på stabburet. Det er både absurd, artig og illevarslande når «engelen med dei største bollekinna» seier til gutungen som er sendt ut for å jage dei: «Vi liker deg (…) Vi liker det som er laust og kling, vi liker berg som brest, vi liker ikkje det som er fastbolta.»

Forfattaren viser vidare korleis den dramatiske naturen og det dramatiske, religiøse språket er tett samanvevde for bygdefolket, og når katastrofenatta kjem, verkar det sjølvsagt at berre Armageddon-skildringane frå Johannes Openberring kan setje ord på det ufattelege. Etter flodbølgja blir det merkeleg stille, traumet ligg under yta saman med vrakgodset og lika i fjorden, men viser seg gradvis i vonde glimt.

Uvanleg vakkert
Spesielt sterke er tre noveller om den innflytta læraren, Salomon Høg med den klippefaste trua; i etterdøningane av flodbølgjenatta vert også han eit berg som brest. Måten forfattaren indirekte får fram kva som rører seg i læraren, kjensler og reaksjonar han sjølv ikkje skjønar eller kontrollerar, er forbiletleg novellekunst.

Motiva og tonen i formuleringane kan minne om Olav Duun, som her: «han grip ausekaret og auser, vasspruten risper sjøflata, han vil ause sine eigne tankar, desse tyngslene som romsterer så handfast, men dei er ikkje like endeframe å ause tomme». Språkføringa kan òg gi assosiasjonar til Jon Fosse.

Ruset skriv rett ut sagt uvanleg vakkert, det er lenge sidan eg har vore så gripen av ei bok. Skildringa av folket i ei lita bygd i ei økonomisk vanskeleg tid på 30-talet, før og etter ei naturkatastrofe, vert ei historie også om meg og mi tid, og om grunnleggjande eksistensvilkår. Finans, natur og religion  – det er lite som tydar på at vi vil sleppe laus frå det triumviratet med det første.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

 

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: