Märta Tikkanen: Emma & Uno

Kjærleik før feminismen: Tikkanen fortel ei interessant slektshistorie kor den kjærlege mora er heltinna. Men ein roman er det ikkje.

Emma & Uno – visst var det kjærlighet
Omsett av Kari Bolstad

Märta Tikkanen har bygd den litterære karriera si på ei vellukka samanføring av feminisme og stormfull kjærleik, i stor grad tufta på soga om samlivet hennar med forfattaren Henrik Tikkanen. Mest kjend er diktsamlinga Århundrets kjærlighetssaga (1978), og i 2006 kom ei utførleg skildring av samlivet deira i To: scener fra et kunstnerekteskap. No kjem Tikkanen med ei liknade historie frå slektshistoria si, det handlar om besteforeldra Emma og Uno Stadius.

Seks år, seks born
Uno Stadius var pedagog med store vyer om frigjering gjennom daning og etablering av folkehøgskular, ein karismatisk talar som skapte begeistring hos mange, men som òg stadig havna i strid med autoritetane. Han og Emma gifta seg då ho var 19 år, difor vart det ikkje tid til verken daning eller frigjering for henne, berre eit kort kurs i førskulepedagogikk. Seks år seinare budde ho igjen hos faren og søstera med forsørgaransvar for seks born, paret hadde berre budd saman nokon månader om gongen. Uno var stadig på farten og hadde aldri pengar, Emma sende lange og kjærlege brev, Uno skreiv kort og sjeldan attende, men oftare og lengre til mora si. Få år seinare fekk Emma nok og skilde seg.

Forlaget utnyttar forventningane publikum har til Tikkanen og lanserer boka som ein roman om romantisk kjærleik, men det er vanskeleg å sjå at det stemmer. Teksten er bygd opp som biografi og slektsgransking, og navet i forteljinga er undringa Märta Tikkanen opplever i møte med si eiga, hittil ukjente familiehistorie. Tikkanen er velformulert, men dette er ikkje kunstprosa verken i stil eller innhald. Ho viser flittig til brev ho har nærlese, til augevitneskildringar og avisoppslag, og når ho spekulerar over kva paret kan ha tenkt og sagt til kvarandre, signaliserer ho tydeleg at det er spekulere ho gjer.

Kjære mor
Men om det var ”ekte kjærleik” mellom Emma og Uno er langt mindre interessant for lesaren enn det er for Tikkanen. Kva Uno måtte føle for Emma verkar knapt som ei relevant problemstilling i lys av kor lite kjærleik han viste i handling. For ein utanforståande er dette først og fremst historia om ei ung kvinne som held fast på kjærleiken og sitt eige løfte om truskap med beundringsverdig styrke, når mannen hennar prioriterte alt anna framfor å forsørge og vere saman med familien. Men så blir det ei historie om kjærleik likevel: Emma viar livet sitt til å gi dei seks borna ein trygg oppvekst og gode utdanningar, og saman danner ho og borna eit lykkeleg og sterkt fellesskap som varer livet ut. Faren vert knapt omtala mellom dei etter skilsmissa, men to av borna brevvekslar med han, dei må ha arva det beundringsverdige tålmodet frå mora.

Utan at det blir gjort til eit hovudpoeng, demonsterer framstillinga kor naudsynt kvinnefrigjeringa har vore; kor urimeleg prisgitt ei kvinne var far og ektemann i Skandinavia for berre litt over hundre år sidan. På same måte som To: scener fra et kunstnerekteskap er difor Emma og Uno feministisk opplysande tekst, og verd merksemda, trass villeiande marknadsføring. Det er innsikt å hente utanfor romanen også.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: