Siri Hustvedt: Når du ser meg

Den djuptenkte og frittflytande prosaen til Siri Hustvedt er glassklar heilt til botnen. Tydelegvis fiksjon, altså, trass i alle dei personlege elementa i teksten.

Den originale tittelen til Hustvedt sin nye roman er The Sorrows of an American, og det er ein god og treffande tittel. I denne boka er det nemleg bearbeiding av sorg og traumer som står i sentrum. Bodil Engen har gjort ei glimrande omsetjing av teksten. Men akkurat tittelen, Når du ser meg, er anonym og kjedeleg, og dessutan forenklande i høve til innhaldet i boka, for, som det heiter der: ”Hvilket jeg og hvilket deg? Det er for mange.”

Mange lag
Alle personanen i denne boka slit med noko. Hovedpersonen og eg-forteljaren Erik Davidsen er ein nyskilt og einsam psykiater. Når han får aleinemora Miranda med den seks år gamle Eglantine som leigebuarar i huset sitt, vert han raskt involvert i liva deira. Ein dag dukkar det opp bilder av dei på trammen, og det viser seg at nokon spionerer på dei. Erik har akkurat mist far sin, og etter gravlegginga finn han og søstera Inga eit brev som tyder på at faren har vore med på å halde eit dødsfall hemmeleg. Dei bestemmer seg for å finne ut meir om dette, for kva om faren var ein annan enn dei trudde? Dottera til Inga, Sonia, er traumatisert etter terrorangrepa 11. september 2001 og av at far hennar, Max, døydde av kreft fem år tidlegare. Inga vert oppsøkt av ein journalist som vil grave opp gammalt sladder om Max, som var ein kjent forfattar.

Romanen opnar altså med tilløp til mysterier og dramatikk, men spenninga fell snart vekk. Intrigen kjem inn i eit dødvatn cirka halvvegs, det viser seg vidare at alt har udramatiske forklaringar. Refleksjonen er viktigare enn spenninga, men Hustvedt har mykje klokt å komme med, og teksten ber preg av hennar store kunnskap om psykologi. Romanen framstår elles i stor grad som sorgarbeid og konsolidering etter terrorangrepa 11. september 2001 og Hustvedt sitt tap av faren.

Personleg historie
Han døydde for om lag fire år sidan, og ho brukar delar av hans brev og dagboksnotat i teksten. Ved å gå bakover i tid og sjå på slektshistoria, viser Hustvedt at kvar generasjon har sine traumer, samtidig som ho seier noko om den spesifikt amerikanske historia og eigenarten. Romanen er tileigna Hustvedts dotter Sophie Hustvedt Auster, og har som epigraf eit sitat av den sufistiske mystikaren Rumi: ”Vend deg ikke bort. Fortsett å se på det bandasjerte stedet. Det er der lyset kommer inn i deg.” I essaysamlinga som kom i januar i år, En bønn til Eros, skriv Hustvedt nært og personleg om korleis familien opplevde 11. september, og det verkar som den litterære skildringa i romanen ligg tett opp til dette.

Det er òg spesielt at Inga, slik ho vert skildra av broren Erik, både i det ytre og det indre har mange trekk felles med forfattaren slik ho fortalde om seg sjølv i den nemde essaysamlinga. Det er som om Hustvedt lagar eit portrett av seg sjølv sett utanfrå, sjølv om det som skjer er fiksjon. Forteljaren Erik forblir merkeleg anonym, han er først og fremst eit blikk på dei andre og ein stadig pågåande refleksjon om den sentrale tematikken: Korleis vi kan bli kasta ut av kurs av traumatiske hendingar og må arbeide hardt for å komme oss vidare.

Perspektiv på kunst
Boka held òg ein metarefleksjon om kunst i gang: Vi møter fotografen som tar bilder i alle situasjonar og isceneset seg sjølv i galleriet, og to gamle damer som lager livaktige dukker av mennesker i tragiske omstende. Bruken av dukker for å illustrere at kunsten hermar livet kjenner vi igjen frå den tidlegare romanen Lily Dahls fortryllelse. At kunsten er eit slags sorgarbeid, og at vi må ta fantasien i bruk for å veve ei historie rundt oss som vi klarer å leve med, er velkjende tankar. Det er eksistensielt viktig, men slik framstår det ikkje i denne teksten, det riv ikkje. Det verkar heller flinkt, metarefleksjon har jo blitt eit ”must” for intelligent litteratur. Men til dømes Carl Frode Tiller og Hanne Ørstavik går inn i dei same problemstillingane med langt større kraft og kjensle av risiko.

Hustvedt har imidlertid vevd si eiga historie saman på ein svært elegant måte: Kvar tanke og emosjon er skildra så tydeleg og reint at å lese boka er som å bade i vatn som er glassklart heilt ned til botnen. I samband med det nevnte metaperspektivet kan ein sjå dette som ein veikskap; det blir nesten for reint, fint og harmonisk, eit idealbilete som er godt å vere i, men fjernt frå det grumsete mylderet eg navigerer i til dagleg.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: