Trude Marstein: Ingenting å angre på

Trude Marstein set fingeren på monogamiets såraste punkt. Hardt, og litt lenge.

Roman
Trude Marstein:
Ingenting å angre på
Oktober 2009

Den nye romanen frå Trude Marstein, Ingenting å angre på, er i form lik hennar førre roman, den svært vellukka Gjøre godt: Ho skildrar kva som går føre seg i liva og tankane til nokre menneske frå fredag kveld til søndag formiddag. Den store skilnaden er at ho i Gjøre godt skildrar fleire titals menneske som på ulikt vis kryssar vegen til kvarandre, mens synsvinkelen i denne nye boka berre vekslar mellom to: ektefellane Vegard og Heidi. Det gjer på sett og vis boka kjedelegare – både i form og innhald. Det vert svært detaljert, og eg tek meg i å spørje om ein eigentleg treng å få skildra så mange liknande scener. Samstundes gir det eit mykje sterkare fokus på tema, og Marstein går grundig til verks når ho utforskar slitasjeskadane som drep mange ekteskap: keisemd og utruskap.

Frekke kontrastar
Vegard og Heidi er eit gift par i slutten av 30-åra som har tre jenter saman. Denne helga byrjar sommarferien deira, men Heidi har bede ektemannen reise åleine med jentene og hunden til hytta, slik at ho kan få ein ekstra kveld til å gjere ferdig ein jobb, så skal ho kome etter med toget dagen etterpå. Eigentleg skal ho møte elskaren sin, Mikkel.

Marstein har mange gode observasjonar, fine skildringar og treffande formuleringar. Eg opplever at ho set presist ord på mangt og mykje eg kjenner igjen frå familielivet og ekteskapet. Mellom anna korleis det ytre og det indre livet kan stå i skrikande kontrast, her medan familien et pizza i hagen:

Jeg skal sitte foran når vi skal kjøre, sier Mathilde. Jeg vet det, du sier det hele tiden bare for at jeg skal bli misunnelig, sier Julia. Jeg tenker på hva Mikkel sa: Når du suger meg, føles det som noe veldig godt innenfra suges ut og ut og ut. Og jeg sa: Og så kommer det inn i meg, og jeg blir et bedre menneske, og du blir et dårligere. Mamma, får jeg sitte foran hver gang når jeg blir tolv, sier Julia.

Kontrast er eit stikkord for forma i resten av boka og: Gjennom raske klipp mellom Vegard som strevar åleine med ungar som stikk av, kranglar, masar og græt, og Heidi som drikk vin og knullar, blir kontrasten ganske grell mellom den trufaste og den som svik. Men medan det i byrjinga verkar som Vegard sit med svarteper, endrar inntrykket seg etter kvart: Heidi verkar meir forelska i sjølve attråa enn i Mikkel, og mykje av tida dei er saman, tenkjer ho på livet med mannen og borna. Erotikken er ikkje utmåla, det blir mest jordnære skildringar av «the old in and out». Innimellom snakkar dei ganske fjollete om kva Heidi til kvar tid har for kjensler, tankar og impulsar. Det blir etter kvart trist og trivielt, ikkje ein emosjonell rus, men eit stussleg forsøk på å flykte frå den grå kvardagen og kanskje indirekte dødsangsten. Vegard, derimot, framstår som den modne, den som er i stand til å ta gode val for livet sitt.

Moralsk lading
Utruskap er ei vanskeleg problemstilling å gå laus på, for ho er så moralsk ladd i utgangspunktet. Marstein har valt å skildre eit ekteskap som ser ut til å vere etter måten lukkeleg: Problemstillinga blir dermed kvifor ein veljer å vere utru når ein ikkje har «god grunn» til det. Eg skjønar det valet, for det ville vore for opplagt om Vegard var ein dritsekk. Eg synest likevel Marstein går for langt i å gjere han til ein eksemplarisk ektemann, mens Heidi verkar sjølvsentrert og storforlangande, det gjer framstillinga for svart-kvit. Tittelen, Ingenting å angre på, verkar ikkje berre tvitydig, men beint fram ironisk. Konklusjonen vert i tråd med det alle i utgangspunktet vil vere samde om: Å vere utru når du har tre jenter som treng ein trygg heim, og ein snill mann som elskar deg og vil strekkje seg langt for å halde på deg; klart det er feil.

Utruskap er – slik det er skildra her – ikkje komplekst moralsk sett, men eksistensielt sett er det jo ei sentral problemstilling der synet på kva som er rett, truleg er i endring, om skilsmissestatistikkane kan lære oss noko. Det store spørsmålet er kor mykje ein skal ofre for den etter kvart altfor velkjende ektefellen og for at borna skal kjenne seg trygge og lukkelege – når ein ny lidenskap brått blussar opp? Eller – kanskje meir presist: Kva er ein villig til å risikere? Ganske mykje, ser det ut til. Det kan til og med vere at sjølve risikoen, det som står på spel, gjer eventyret endå vanskelegare å stå imot.

Farleg draum
I ein peripeti mot slutten kjem det nemleg fram at Mikkel er i ferd med å bli forlaten av ektefellen sin, og dette stiller den sterke attråa hans etter Heidi i eit anna lys. Det verkar som Heidi då misser noko av gløden og vert sikrare enn før på at ho vil attende til Vegard. Paradoksalt som dette er, stemmer det likevel med den romantiske draumen mange ber på, og som ikkje akkurat gjer det lettare å motstå ein uventa lidenskap; kjærleiken som trassar alt, som er sterkare enn alle konvensjonar. Dette framstår som den viktigaste innsikta i boka.

Eg kunne kanskje ønskt meg endå meir, men det er fordi eg har skyhøge forventning­ar til Marstein. Ingen er betre enn ho til å gi ærlege og avslørande skildring­­­ar av dei daglegdagse detaljane, og ho set som regel finge­ren på dei aller såraste punkta i velberga middelklasseliv.

Tidlagare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: