Stilt, stillare, destillat

Det er reint og blankt, men er det vatn eller sprit?

Roman
Ingrid Z. Aanestad:
Stormkyss
Oktober 2010

Nyleg høyrde eg sonen min på seks år seie til lillebroren: ”No må du bevise at du er ein kanin ved å seie noko berre ein kanin veit”. Omtrent slik kan det kjennest når eg skal skrive om enkelte bøker; at eg må bevise at eg er kritikar med å skjøne slikt berre kritikarar skjønar. Den tredje romanen til Aanestad er ei sånn bok som gjer det vanskeleg å vere skråsikker. Her er det nemleg lite tekst, men store rom for tolking.

Dristigare
Den førre romanen hennar, Eg kjem med toget frå 2008, gav gjennom reinskorne skildringar eit nesten lyrisk bilete av ei ung kvinne med undertrykte kjensler for venninna si. Det var noko introvert over både tematikken og forma den gongen, men det fungerte, det var vakkert. Stormkyss er òg stillferdig, sanseleg og detaljert, men kortfatta.

Imidlertid har forfattaren i årets bok vorte dristigare både i handlinga og i skildringane, og femner vidare i tid og motiv: Her får vi glimt både av barndommen til hovudpersonen Selma, av mora og bestemora hennar, samt relasjonen til kjærasten Vilde og den tredje i bukollektivet, Ane. Som ikkje det er nok, kjem endå to kvinner inn i historia mot slutten.
Sju karakterar i ei bok på 140 sider, det er i meste laget. Effekten er at seks av dei ser ut til å vere der kun for å illustrere kva som skjer med og i eg-forteljaren Selma.

Tittelen Stormkyss viser til korleis Selma som barn fekk lov å suge appelsinsaft gjennom sukkerbitar som ho stappa inn i eit hol i appelsina; den drikken var det bestemora kalla ”stormkyss”. Det er ein flott tittel. Etter å ha lese boka, gjer både den umiddelbare tolkinga, kyss i storm, og den underliggande referansen det naturleg å tolke han som eit symbol for korleis ny erotisk spenning kan vere ei farleg freistande fluktrute når livet elles vert vanskeleg. Som dei seier i Amerika: ”When life gives you lemons, make lemonade”.

Ørsmå rørsler
Det som skjer ytre sett, er at bestemora til Selma er dødssjuk, og mora forsvinn. Heime truar Ane harmonien mellom Selma og Vilde. Men det går så stilt for seg, og er så knapt skildra at det er som det knapt skjer. Kvar scene er kokt inn til eit minimum, kor meininga kjem fram gjennom ørsmå rørsler i språket. Her er eit døme frå ei scene kor Selma og Ane drikk te saman: «Sjølv set ho seg i vindaugskarmen ved sida av krukkene, han er brei nok til at ho får plass. Ho er smal nok. Eg heisar teposen opp og ned i vatnet. Koppen er varm og brenn mot handa.»

Då eg las dette, lurte eg på om det var hinta om ei seksuell spenning mellom dei to. Men det er slett ikkje sjølvsagt. Sjølv om setningane er glassklare i meininga reinskorne og velformulerte, opplever eg framleis teksten som introvert på grensa til det gåtefulle. Eg tek til å lure på om forfattaren sjølv har det klart for seg kva ho vil formidle. Det er lov det, store forfattarar som Per Petterson nyttar òg ei intuitiv, kreativ tilnærming til skrivinga. Men eg veit ikkje om teksten i dette tilfellet er sterk nok i seg sjølv til å leve med den usikkerheita.

Fokuset på det konkrete og daglegdagse kan elles minne om stilen til Anne Oterholm, som òg gir kjensla av at det ligg mykje i underteksten, men at det er opp til meg å finne ut kva. Men Oterholm skaper ei sterkare spenning, og gir meir å tygge på, spesielt gjennom dei overtydande indre diskursane til hovudpersonane. Hos Aanestad blir det for reinskore for meg, det blir keisamt. Reint og fint, men ikkje rusande.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: