Draumen om Valerie

Sara Stridsberg skriv som ein draum, og at draumen handlar om Valerie Solanas, gjer han berre endå meir fascinerande.

Roman
Sara Stridsberg:
Drömfakulteten – tillägg till sexualteorin
Bonnier 2007

Sara Stridsberg fekk nyleg Nordisk Råds Litteraturpris 2006 for sin andre roman: Drömfakulteten – tillägg till sexualteorin. I 2004 debuterte ho med Happy Sally, som var inspirert av Sally Bauer – den første skandinaven som svømte over Den engelske kanal – og skal bli spelefilm. Drömfakulteten handlar òg om ein verkeleg person: Valerie Solanas blei verdskjend for å ha skote, men ikkje drepe, Andy Warhol i 1968.

S.C.U.M.
Stridsberg kallar boka ein litterær fantasi som tek Valerie Solanas sitt liv og verk som utgangspunkt. Kvifor blei ho så inspirert av denne kvinna, forfattaren av the S.C.U.M. (Society for Cutting Up Men) Manifesto? Bodskapen der er at menn må utryddast, og at vitskapen vil kunne erstatte mannen i forplantingsprosessen. ”Du är min drömfakultet”, seier forteljaren til Solanas i boka. Kva har ho å lære av å drøyme seg inn i dette livet? Etter å ha lese Stridsbergs draum om og tolking av Solanas, er det eg sit igjen med eit inntrykk av stor vørdnad for Solanas sin intelligens, tæl, stoltheit, humor, trass og raseri.

Ho hadde det verst mogelege utgangspunktet ein kan ha i eit i-land: incestoffer, heimlaus, narkoman og prosituert som tenåring. Men er også brilliant intelligent, med ein draum om å bli forfattar. Ho går på college, blir psykologistipendiat ved Univeristy of Maryland kor ho forskar på mus saman med elskerinna si, den desperate Cosmogirl – dei drøymer om å bli Amerikas første intellektuelle horer. Så insisterar ho på eit forskningsprosjekt som ikkje blir godkjent, og fullfører aldri doktorgraden. Ho vil ikkje, eller klarer ikkje, tilpasse seg dei godkjende sanningane lenger. Ho reiser til New York kor ho ei stund ser ut til å lukkast med å få Andy Warhol til å setje opp skodespelet ”Up Your Ass”, og får eit forskot frå Maurice Girodias for å skrive ein roman basert på manifestet. Men så fell alt saman: Cosmogirl døyr, Warhol og Girodias snur seg mot henne, knarkinga og horinga er kanskje årsaken, og i alle fall resultatet. Så skota i 1968, mentalinstitusjonar, fengsel, meir horing, gambling, knarking, så død av lungebetennelse på aller elendigaste vis i 1988, på eit skite hotellrom i Tenderloin District i San Fransico.

Det er jo eit livsløp av episke dimensjonar; så mykje elende, så mange mogelegheiter, så store kontrastar. Så mykje raseri kanalisert i så mange provoserande spissformuleringar: ”De trevligaste kvinnorna i vårt samhälle är förvirrade sexgalningar”.”Min instinkt säger mig att jag skal gilla brudar & varför skulle min standard vara lägre än er?” ”Well if they could put one man on the moon why not all of them?” Og det mest tankevekkjande av alt, her omtrentleg parafrasert: Spørsmålet er ikkje “kvifor skaut ho”, men “kvifor skaut ho ikkje?” (altså: kvifor er ikkje kvinner meir valdelege, når ein veit kva mange går gjennom?)

Draum
Det er ein rå og vakker draum av ein tekst, dette. Han er bygd opp av korte brokkar, scener og replikkvekslingar frå ulike periodar i Solanas sitt liv, med utgangspunkt i tre ”nav”: at ho ligg og skal dø, barndommen og livet fram mot skota i New York, og møtet med institusjonane etter dei same skota. Gjennom ein fiktiv samtale mellom forteljaren og Solanas blir forteljargrepet, narrasjonen, problematisert, og boka er full av innfall og fakta, utsegner og poetiske bilder som ikkje utan vidare er enkle å setje inn i samanhengen. Det er mykje elende og vulgært språk, likevel er tonen melankolsk og prega av at mykje av handlinga dreiar seg om dei få – og tragiske – kjærleiksforholda Solanas hadde gjennom livet: Til mora Dorthy, til den prostituerte Silkespojken og til Cosmogirl. Solanas skal ha òg ha sagt: «Ei kvinne veit instinktivt at det einaste som er feil er å skade andre, og at meininga med livet er kjærleik.» Det er enkelt og stereotypt, men merkeleg nok verkar det nettopp difor sterkare, ærlegare. Og det står i ein merkeleg kontrast til S.C.U.M.-manifestet. Men så var då òg heile livet hennar ein kollisjon mellom rått og ømt. Kanskje var det det som sette fantasien til Stridsberg i gang.

Språket og skildringane er melankolsk vakre, fullt av similer, metaforar, og alle dei andre poetiske verkemidla: gjentakingar, rytmiske oppramsingar, overdrivingar, besjeling .. osb. Men det er ”poetisk” som hos Baudelaire, som her: ”Himlen över Ventor är rosa som en sömntablett eller gammalt kräks”. Setningane er ofte lange, flytande, springande. Det er ei stemning, spesielt i barndomsskildringane frå ørkenlandskapet i Georigia og strandlivet ved Alligator Reef i Florida, som er nostalgisk, og på sett og vis romantisk, ikkje på grunn av elendet som blir skildra, men på grunn av kjærleiken det blir mint med. ”Och världen förblir en enda längtan tillbaka”. Men i tillegg til dette, ein brodd. ”Varför ska jag tala sanning när det är så enkelt att ljuga? Jag blev våldtagen av en fågel i øknen.” Dette er ei fantastisk bok eg kan lese i lenge, lenge.

Tidlegare publisert i Dag og Tid.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: