Vigdis Hjorth: Snakk til meg

Kjærleikslengten: Vigdis Hjorth skriv innsiktsfullt og velformulert som vanleg, men refleksjonane gjer mindre inntrykk enn skildringane.

Roman
Vigdis Hjorth:
Snakk til meg
Cappelen Damm 2010

Vigdis Hjorth er ein forfattar som stadig vekslar mellom det humoristiske og det triste i bøkene sine, og det er jo eigentleg logisk, sidan humor vel må seinast å vere ei av dei meir effektive avspenningsøvingane når det indre trykket av angst, bekymringar, lengt og andre traumer blir for stort. Dei vittigaste folka er alltid dei som går rundt og grundar på korleis alt har blitt så gale som det har blitt og alt det som kan gå gale i framtida.

I tråd med denne fine teorien kan eg vidare slå fast at Hjorth må grunde meir enn dei fleste, sidan ho stadig leverer bøker stappfulle av refleksjonar om alt frå forelsking til relasjonen mellom foreldre og born til sosiale klasser og livets grunnvilkår. Den fine tittelen på romanen hennar frå 2005 kan kanskje tene som overskrift for heile forfattarskapen: Fordeler og ulemper ved å være til. Årets roman, Snakk til meg, merkar seg imidlertid ut med at humoren er heilt fråverande. Kva har skjedd, har forfattaren opplevd ei vesentleg forbetring i det private lukkenivået?

Spøk til side
Snakk til meg er historia om den pliktoppfyllande bibliotekaren (eit klassisk litterært yrkesval når ein vil framstille ei fåmælt og litt kjedelig dame) som har oppdratt sonen aleine fordi ho vart enke i ung alder. No granskar ho seg sjølv for å sjå kva ho har gjort gale sidan den vaksne sonen ikkje kjem heim i feriane og aldri ringer. I desperasjon bestiller ho ei reise til Cuba, ho vil oppleve noko nytt, og det får ho. Ein av musikarane i husbandet på hotellet hennar tar kontakt, og snart har ho fått ein høg, svart elskar som er utdanna jurist, men må spele trommer for turistane for å halde seg mett.

Den som ventar seg sexy, morosame skildringar frå eit land fattig på luksus, men rikt på livsglede, må tenke om igjen. Hjorth tar fattigdom på alvor, ho tar svart identitet og historiemedvit på alvor, og utforskar som i romanen Hjulskift frå 2007 korleis det er å komme tett innpå menneske som tilhøyrer ei anna sosial klasse, ein annan kultur.

Det ganske standard forløpet i handlinga speglar den resignerte hovudpersonen, som i forsøket på å bryte ut av dei normene ho har levd heile livet sitt etter, endar opp med å gå inn i eit nytt velkjent mønster. Så velkjent er det faktisk at det finst kompliserte byråkratiske rutiner for å hindre folk i å gjere akkurat det ho gjer når ho medvite lar seg bruke av den cubanske elskaren i kampen hans for eit friare liv.

Analysen
Stilen kan skildrast som introvert, refererande dagboksprosa, og det må seiast at det umiddelbart ikkje verka freistande å lese ei heilt bok i tilnærma telegramstil som dette: «Nesten ikke folk på flyplassen morgenen etter, mørkt, kaldt. Sandaler og sommertøy i kofferten, kjoler og skjørt, for hva. Det hjalp da vi lettet og lyset kom, stråler over buen før selve kulen og blindheten».

Men etterkvart kjem ein inn i ein flyt og ei særprega stemme som tilhøyrer ein tilbakeskuande og analyserande forteljar. Hovudpersonen Ingeborg, eller Ynnevorr, som blir hennar cubanske namn, seier fleire gonger i løpet av boka ”jeg prøver å være ærlig nå”, og det er tydeleg at hendingane ho skildrar har utløyst ein trong til å gjere opp status, til å skjøne kvifor alt vart som det vart, og så finne ein betre veg vidare.

Det er sårt å lese om korleis behovet for nærleik og kontakt med andre stangar mot frykta for å vere klengande eller upassande på noko vis. Ho opplever turistens dilemma: pengane opnar mogelegheiter, men tiltrekker samtidig dei folka som er meir interessert i verdiane du representerer enn deg sjølv.

Men sårast av alt er sjølvsagt det faktum at Ingeborg saknar sonen sin, og det er verkeleg ein djupt tragisk dimensjon i boka at heile ”eventyret” på Cuba er ein direkte konsekvens av den desperate lengten ho har etter sonen. Ho prøver å fylle tomrommet etter han, eller å få merksemda hans, eller straffe han. Dette er aksen boka dreiar om, noko som blir ganske tydeleg i og med at forteljaren rettar historia mot eit ”du” som er sonen, sjølv om det neppe er ein tekst han vil lese før han eventuelt måtte finne han i etterlatne papir når ho er død.

Noko som går att i bøkene til Hjorth, er erkjenningar som blir formidla på ein eksplisitt måte gjennom tankane til hovudpersonen. Men sjølv om innhaldet er velformulert og klokt, er det også som å få ferdigtygd mat, og har den effekten at ein opplever tematikken som ferdig behandla når ein legg frå seg boka. Teksten yter ikkje slik motstand som gjer at den arbeidar vidare i tankane. Eg likar difor boka best i dei skildrande partia, som kan vere riktig så stemningsfulle. Ein liten smakebit til slutt:

Ungdom lent mot husveggene, magre sorte silhuetter, noen med sykler som stoler, i den nesten tomme jernvarehandelen over gata blinket en gloret elektrisk nyttårspynt. Strømmen gikk, nyttårspynten sluknet, kjøleskapet sluttet å brumme, et grått slør la seg over lokalet og stemmene forandret seg. Lyktestolpene ble usynlige sammen med ungdommen under dem, sigarettene deres glødet som sankthansormer i mørket.

Teksten er tidlegare publisert i Dag og Tid i litt forkorta utgåve.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: